Redilioupoli's Blog

Η Κόκκινη Ηλιούπολη είναι εδώ

  • Είμαστε ME το ΚΚΕ δεν ειμαστε ομως To …ΚΚΕ

    Λόγο της ύπαρξης διαφόρων "περίεργων" blog δήθεν "κόκκινων" και "αριστερών" που έχουν σαν στόχο τους να διαστρεβλώνουν και να υπονομέυουν το ΚΚΕ, είμαστε υποχρεωμένοι να διευκρινίσουμε ότι είμαστε οπαδοί και φίλοι του ΚΚΕ, πράγμα που συμβαίνει και σε όλα τα blog που βαφτίζονται με οποιοδήποτε όνομα.
    Μοναδική πηγή είναι τα επίσημα sites του κομματος και της νεολαίας
    Βασική επιδίωξη των "φιλοΚΚΕ" blogs είναι να βάζουν την αμφιβολία.για ενέργειες που τάχα δεν είναι σωστές και να αμφισβητούν την ηγεσία του κόμματος.
    Τελευταία έχουν αυξηθεί σε μεγάλο βαθμό με μοναδικό στόχο την σύγχυση και τον αποπροσανατολισμό από τις επίσημες θέσεις του ΚΚΕ.
    Θέλει μεγάλα προσοχή και επαλήθευση όσων κειμένων αναρτώνται στα διάφορα blogs

  • Απαράδεκτη η άρνηση να τεθεί σε ψηφοφορία η πρόταση νόμου του ΚΚΕ

    Η συζήτηση της πρότασης νόμου καθυστέρησε αδικαιολόγητα με ευθύνη της συγκυβέρνησης. Κατά την πάγια τακτική όλων των μέχρι τώρα κυβερνήσεων, γίνεται κατά το δοκούν ερμηνεία σχετικού άρθρου του Συντάγματος (73 παρ. 3) και έτσι η πρόταση νόμου της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΚΚΕ δεν μπήκε σε ψηφοφορία, με το σκεπτικό ότι προκαλεί «δημοσιονομικό κόστος». Η ερμηνεία αυτή ακυρώνει στην πραγματικότητα τη δυνατότητα κάθε κόμματος της αντιπολίτευσης να ψηφιστεί πρόταση νόμου που καταθέτει, αφού δεν υπάρχει καμία πρόταση νόμου που δεν συνεπάγεται έστω και ελάχιστο δημοσιονομικό κόστος...

    Επίσης, είναι προσχηματική, αφού με βάση τη διάταξη αυτή παρεμποδίζεται η συζήτηση ακόμα και προτάσεων νόμου της αντιπολίτευσης που όχι μόνο δεν έχουν δημοσιονομικό κόστος, αλλά αντίθετα όφελος, όπως η πρόταση νόμου του ΚΚΕ για τη δραστική μείωση της βουλευτικής αποζημίωσης, την κατάργηση των πρόσθετων αμοιβών των βουλευτών για τη συμμετοχή τους στις κοινοβουλευτικές επιτροπές και τη κατάργηση της βουλευτικής σύνταξης, που δεν έχει έρθει ποτέ για συζήτηση.

  • Αγωνίες ΠΑΣΚΕ – ΔΑΚΕ

    Η κοινή λογική λέει ότι η αγωνία ενός συνδικαλιστή για τους μισθούς είναι να μη μειωθούν. ΠΑΣΚΕ - ΔΑΚΕ όμως αγωνιούν μη τυχόν και δε μη μειωθούν..!

    Η πλειοψηφία της διοίκησης του Συνδέσμου Ξενοδοχοϋπαλλήλων Ν. Ηρακλείου (ΠΑΣΚΕ - ΔΑΚΕ) απαιτεί με... επιστολή της προς τους ξενοδόχους του νομού να εφαρμόσουν άμεσα τη νέα Τοπική Σύμβαση Εργασίας που υπέγραψαν μειώνοντας τους ήδη πενιχρούς μισθούς κατά 15% (κατ' αντιστοιχία της ΣΣΕ που υπέγραψε και η ηγεσία της κλαδικής Ομοσπονδίας). Είναι τέτοια η ανησυχία τους μην τυχόν και καθυστερήσει η ανακούφιση των ξενοδόχων, που φρόντισαν να αναρτήσουν τις σχετικές επιστολές και μες στους τόπους δουλειάς (βλ. ένθετο). Μάλιστα, εφιστούν την προσοχή στους ξενοδόχους γιατί «ο μήνας Ιούλιος πρέπει να πληρωθεί με τη νέα σύμβαση». Ισως, βέβαια, ΠΑΣΚΕ - ΔΑΚΕ να μην έχουν κανένα λόγο να ντρέπονται για τις συμφωνίες που υπέγραψαν, αφού για την ανταγωνιστικότητα και τα κέρδη των εργοδοτών νοιάζονται. Αλλά τέτοια πρεμούρα είναι τουλάχιστον αξιοσημείωτη...
    Δείτε εδώ την επιστολή προς τους ξενοδόχους: http://www1.rizospastis.gr/getImage.do?size=medium&id=373809&format=.jpg

  • Χαμένοι και κερδισμένοι της κρισης

    Η «κρίση χρέους», που είναι μια πτυχή της συνολικής καπιταλιστικής κρίσης, γίνεται πηγή δεινών για τους λαούς των χωρών που δανείζονται και ταυτοχρόνως πηγή πρόσθετων κερδών για τους δανειστές.
    Την περασμένη βδομάδα έπρεπε να πληρωθεί από το ελληνικό κράτος ένα ομόλογο ονομαστικής αξίας 3,2 δισ. ευρώ. Το ομόλογο βρισκόταν στα χέρια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η οποία το είχε αγοράσει από τη δευτερογενή αγορά σε τιμή πολύ μικρότερη της ονομαστικής.
    Η κυβέρνηση αποφάσισε, αφού αυτό όριζε η συμφωνία για το «κούρεμα», να πληρώσει το ομόλογο στην ονομαστική του αξία. Ετσι, η ΕΚΤ αποκόμισε ένα σημαντικό κέρδος από τη διαφορά της αξίας.
    Και επειδή τα κέρδη της ΕΚΤ κατανέμονται στις χώρες - μέλη ανάλογα με το ποσοστό συμμετοχής τους σ' αυτήν, η μερίδα του λέοντος από την εξόφληση του ελληνικού ομολόγου ανήκει στη Γερμανία. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το γερμανικό κράτος αποκομίζει ανάλογα κέρδη από την εξόφληση ομολόγων όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και των άλλων χωρών που εποπτεύονται από την τρόικα.
    Σύμφωνα, μάλιστα, με υπολογισμούς των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» της Γερμανίας, η Γερμανία θα συνεχίσει για πολλά χρόνια να αποκομίζει κέρδη από τα ελληνικά ομόλογα, αφού η Ελλάδα θα πρέπει να καταβάλει, ως το 2026, το ποσό των 12,7 δισ. ευρώ για ομόλογα που λήγουν και έχει στα χέρια της η ΕΚΤ.
    Εν τω μεταξύ, με βάση υπολογισμούς του Οικονομικού Ινστιτούτου του Κιέλου, η Γερμανία έχει εξοικονομήσει στη διάρκεια των τελευταίων 3,5 χρόνων συνολικά 68 δισ. ευρώ από τη διαφορά των επιτοκίων και σε σύγκριση με το μέσο κόστος δανεισμού με αυτό της περιόδου 1999 - 2008.

  • Το «ελληνικό εφοπλιστικό θαύμα»

    Ακριβώς 1,2 δισ. δολάρια θα επενδύσει, όπως ανακοινώθηκε από το ναυτιλιακό Τύπο, η εταιρία «Enesel SA» για τη ναυπήγηση 10 πλοίων μεταφοράς κοντέινερς που θα γίνει βέβαια σε ναυπηγεία εκτός Ελλάδας και συγκεκριμένα στα κορεάτικα ναυπηγεία της «Hyundai» και θα παραδοθούν το 2014. Μάλιστα, χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη συμφωνία για το 2012. Πρόκειται για ένα ακόμα απτό δείγμα για την κερδοφορία του εφοπλιστικού κεφαλαίου, ακόμα και εν μέσω καπιταλιστικής κρίσης. Τα κέρδη των εφοπλιστών προέρχονται από την άγρια εκμετάλλευση των ναυτεργατών μέσα στα καράβια, από τη μαύρη ανασφάλιστη εργασία που έχουν επιβάλει με αβάντα την ταξική φιλοεφοπλιστική πολιτική που εφαρμόζουν διαχρονικά οι πολιτικοί τους εκπρόσωποι, δηλαδή οι κυβερνήσεις των ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, οι συγκυβερνήσεις τους και πάει λέγοντας. Και βέβαια, να μην πούμε για τις απανωτές μειώσεις των οργανικών συνθέσεων (αριθμός πληρώματος) δηλαδή το μαζικό πέταγμα στη στεριά των ναυτεργατών και το χάσιμο χιλιάδων θέσεων εργασίας, το φορολογικό παράδεισο που έχουν εξασφαλίσει διαχρονικά στους εφοπλιστές οι κυβερνήσεις τους (οι εφοπλιστές πληρώνουν φόρο λιγότερο και από έναν περιπτερά, όταν ρημάζονται από τη φοροεπέλαση τα εργατικά λαϊκά νοικοκυριά) και έχουν βουλιάξει το ΝΑΤ στα ελλείμματα. Κάτι που πλήρωσαν ακριβά οι ναυτεργάτες με το δραστικό πετσόκομμα των συντάξεων και τη διάλυση της ιατροφαρμακευτικής τους περίθαλψης. Αυτό είναι «το ελληνικό εφοπλιστικό θαύμα». Και βέβαια, την ώρα που οι εφοπλιστές δίνουν δισεκατομμύρια για να κατασκευάσουν πλοία σε ξένα ναυπηγεία, στην Ελλάδα δεν κατασκευάζουν ούτε βάρκα. Ομως, θα έρθει η ώρα που οι εργαζόμενοι θα σηκώσουν κεφάλι και με την οργάνωσή τους θα πετάξουν στη θάλασσα όλα αυτά τα παράσιτα που τους πίνουν το αίμα και τους πολιτικούς τους υπαλλήλους.
    7/7/2012

  • Εχουμε μαλλί να ξάνουμε

    Διάφορα τμήματα της σοσιαλδημοκρατίας και του οπορτουνισμού έχουν μια δυσκολία να τα βρουν μεταξύ τους, αλλά γι' αυτό φταίει το ΚΚΕ που δεν μπαίνει στο κάδρο μαζί τους.
    Δεν συμφωνούν με τον Τσίπρα οι Βενιζέλος - Σαμαράς και γι' αυτό φταίει το ΚΚΕ.
    Σκέπασαν σύννεφα τον ήλιο, πάλι φταίει το ΚΚΕ.
    Ακούγοντας τον Βούτση του ΣΥΡΙΖΑ χτες βράδυ στο «Mega» να προσπαθεί να εξηγήσει γιατί δεν τα βρίσκει η παράταξή του με τους ομοϊδεάτες της - ευρωπαϊστές, δύσκολα μπορούσες να παρακολουθήσεις τι έλεγε. Το μόνο σταθερό στοιχείο στο λόγο του ήταν η επανάληψη ότι ευθύνεται το ΚΚΕ.
    Εξαρχής ήταν καθαρό ότι οι δυνάμεις που πίνουν νερό στο όνομα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ παριστάνουν τους διαφωνούντες γι' αυτήν ή την άλλη διαχειριστική πρόταση, χρειάζονται το ΚΚΕ στο κλαμπ για να έχουν άλλοθι.
    Το ΚΚΕ δεν έπαιξε σ' αυτό το παιχνίδι. Αλλά αυτοί δεν μπορούν να σταθούν χωρίς να βάλουν το ΚΚΕ στο κάδρο.
    Κι έτσι προκύπτει αυτό το τηλεοπτικό τουρλουμπούκι - ένας δήθεν καυγάς, δηλαδή, που γίνεται στα κανάλια και μακριά από τα πραγματικά υποκείμενα της ταξικής πάλης, τους εργάτες και τα φτωχομεσαία λαϊκά στρώματα που δίνουν τη μάχη τους καθημερινά στους τόπους δουλειάς και κατοικίας, με απόλυτη αδιαφορία για τις αγωνίες των στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ για το ποιος θα γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη.

  • Ηλιουπολίτικο Βήμα και φαιοπράσινες «εξυπνάδες»

    Το παιχνίδι το ξέρουν πολύ καλά μπορούμε να πούμε. Το έχουν σπουδάσει το "άθλημα", δεν ξέρουμε που αλλά το έχουν σπουδάσει.
    Έχουν πολλές "αμερικανιάς" στην προπαγάνδα τους.
    πρώτα βάζουν το blog μας στα προτεινόμενα "και καλά" που τα παρακολουθούν τάχα.
    Στη συνέχεια "πνίγουν" το σχόλιο μας για τον Μωραΐτη για την ύπαρξη του αρθρογράφου της Α1 στη "Θέση" την εφημερίδα του δηλαδή και συνεχίζουν βάζοντας άρθρο τάχα για τους ..."παπούδες τους" με δηλώσεις του Στάλιν και του Χιτλερ.
    Όμορφη "μαγκιά" λεβέντες του Μωραΐτη, συνεχίστε να αποκαλύπτετε την "ιδεολογία" σας.
    Έχουμε πολλούς σαν κι εσάς στα ΤΕΙ και τα ΑΕΙ και έτσι γνωρίζουμε καλά την τακτική σας.

  • Ωμοί και κυνικοί

    Ωμό αντικομμουνισμό ξερνάει ο ΛΑ.Ο.Σ., δείχνοντας ότι του έχει ανατεθεί κεντρικός ρόλος στο χτύπημα του εργατικού λαϊκού κινήματος και στην καταστολή του. Σε χθεσινή της δήλωση, η αναπληρώτρια εκπρόσωπος Τύπου του ΛΑ.Ο.Σ., Σ. Αλιγιζάκη, δήλωσε με αφορμή την προχθεσινή ομιλία της της ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ στο Σπόρτιγκ, όπου μίλησε για οργανωμένη λαϊκή ανυπακοή στην κυρίαρχη πολιτική: «Οσο η αστική Δημοκρατία αποσυντίθεται, τόσο τα τελευταία υπολείμματα του σταλινικού κομμουνισμού στην Ευρώπη αποθρασύνονται (...) Λυπούμεθα που οι θεματοφύλακες της αστικής Δημοκρατίας κωφεύουν και εθελοτυφλούν». Είναι επικίνδυνοι και ταυτόχρονα κυνικοί. Ομολογούν ότι το αστικό πολιτικό σύστημα έχει ζόρια και γι' αυτό καλούν τις αστικές δυνάμεις να τσακίσουν το λαϊκό κίνημα, πριν αυτό ριζοσπαστικοποιηθεί και θέσει σε κίνδυνο την ίδια την αστική εξουσία. Φοβούνται το λαό όπως ο διάολος το λιβάνι και δεν μπορούν να το κρύψουν. Να κάνει ο λαός τους εφιάλτες τους πραγματικότητα. Να τους κατατροπώσει πολιτικά, να σαρώσει την εξουσία που υπερασπίζονται ο ΛΑ.Ο.Σ. και τα άλλα κόμματα του κεφαλαίου.

  • …για φαντάσου

    «Μέσα στο νου και την ψυχή πολλών ανθρώπων το τείχος υπήρχε και υπάρχει ακόμα 21 χρόνια μετά. Οι Ανατολικογερμανοί υφίστανται ακόμη μεταχείριση πολιτών Β΄ κατηγορίας, ως φτωχοσυγγενείς που προκαλούν αμηχανία στους εύπορους συγγενείς τους. Η πικρία τους εκδηλώθηκε με το σύνδρομο της "ostalgie",("νοσταλγία της Ανατολής") γιατί θυμούνται πως στη Λαοκρατική Δημοκρατία το κράτος τούς φρόντιζε με δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, δωρεάν παιδεία, δωρεάν ψυχαγωγία (θέατρα συναυλίες κλπ.) και παροχή φθηνής κατοικίας. Τώρα πρέπει να πληρώνουν τα πάντα χωρίς να διαθέτουν τα ανάλογα χρήματα. Η δημοκρατία του καπιταλισμού δεν κάνει πολλά για αυτούς αφού και η ίδια αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση της. Είμαστε πια στη θλιβερή εποχή τού "Ο σώζων εαυτόν σωθήτω" και ατυχώς μόνον "οι (κατά τον Σπένσερ και όχι ακριβώς το Δαρβίνο) καταλληλότεροι θα επιβιώσουν" ("the fittest will survive")» (από άρθρο του Θ. Κακουριώτη, ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου /στο ΒΗΜΑ, ηλεκτρονική έκδοση)

  • Ταύτιση των «δεξιών» και «αριστερών» αντικομουνιστών

    Όλο και περισσότερο ταυτίζονται οι θέσεις των φασιστοειδών του ΛΑ.Ο.Σ και των ‘‘επαναστατών’’ τις λεγόμενης εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς και βέβαια των οπορτουνιστών που δεν χάνουν τέτοιες ευκαιρίες, στον πόλεμο που έχουν κηρύξει στο ΚΚΕ. Όπου σταθούν και όπου βρεθούν, στα blog, στα site, ακόμα και στη βουλή, μέσω των βουλευτών του φασιστικού κόμματος των νοσταλγών της δικτατορίας και του ναζισμού, χρησιμοποιούν την ίδια μεθοδολογία της λάσπης και της κατασυκοφάντησης του ΚΚΕ. Τα άξια τέκνα του Γκαίμπελς δεν έχουν σύνορα ούτε γραμμές προκειμένου να βλάψουν το οργανωμένο εργατικό κίνημα. Πρόσφατη προσπάθεια η ‘‘ανακοίνωση’’ των απολυμένων του «902» που τάχα διώχτηκαν από την πλουτοκρατική διοίκηση του, για λόγους εκδίκησης(!!!!!). Θα δουν πολλά τα μάτια μας το αμέσως επόμενο διάστημα, όμως ούτε αυτή τη φορά θα τους ‘‘περάσει’’ όσο και αν ρίχνουν λάσπη.
    Το εργατικό κίνημα μέσα από το ΠΑΜΕ την ΠΑΣΕΒΕ, την ΠΑΣΥ, την ΟΓΕ, και το ΜΑΣ θα πάει μπροστά.
    Για να πάψει η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.
    Για να ανατραπεί αυτό το σάπιο σύστημα των πλουτοκρατών και των υπηρετών τους.

  • Συλληψεις και στα συσσιτια

    «Ούτε το φίδι δεν δαγκώνει τον άνθρωπο που πίνει νερό», λέει μια λαϊκή ρήση.
    Κι όμως, η Ελληνική Αστυνομία ξεπέρασε ακόμα και αυτό το ένστικτο. Σύμφωνα με πληροφορίες της στήλης, αστυνομικοί έχουν εισβάλλει στη στέγη σίτισης του Δήμου Αθηναίων την ώρα που μετανάστες τρώνε ένα πιάτο φαί και πίνουν ένα ποτήρι νερό για να τους συλλάβουν επικαλούμενοι διάφορους λόγους. Μάλιστα, έγιναν και αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους της στέγης και της αστυνομίας για να μη γίνουν συλλήψεις.
    Είναι και αυτό ένα απ' τα «μαστίγια» που χρησιμοποιεί η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ απέναντι στους ξεριζωμένους απ' τον τόπο τους και η οποία προσπαθεί να συγκαλύψει αυτή την αποκρουστική πολιτική της με το «καρότο» των τελευταίων εξαγγελιών για τους μετανάστες.
    Ερώτημα: Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα είναι αυτές οι πράξεις;

  • Ψάχνουν ποιος κυβερνάει!!!

    «Το κρίσιμο ερώτημα όμως είναι ποιος κυβερνάει τελικά αυτόν τον τόπο. Είναι κυρίαρχος ο λαός που αποφάσισε εγκρίνοντας προγράμματα πριν από δύο μήνες ή οι χρηματαγορές που θέλουν να επιβάλουν τη δική τους επιλογή με τρόπο που ξεπερνάει τη δημοκρατία;».
    Η δήλωση αυτή έγινε χτες και ανήκει στον πρόεδρο του ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ Αλ. Τσίπρα.
    Το δικό μας ερώτημα, πάντως, είναι αν θα περάσει έστω μία μέρα δίχως ο ΣΥΝ/ΣΥΡΙΖΑ να επιχειρήσει να συνδράμει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το ΠΑΣΟΚ.
    Γιατί, βεβαίως, ο τόπος έχει κυβέρνηση. Η οποία κυβερνά μαζί και για τις αγορές. Δεν είναι το ΠΑΣΟΚ κόντρα στις αγορές ούτε οι αγορές κόντρα στο ΠΑΣΟΚ, ούτε πολύ περισσότερο το ΠΑΣΟΚ είναι άβουλο και απλός θεατής των εξελίξεων, έρμαιο των αγορών.
    Όσα το μεγάλο κεφάλαιο απαιτεί, το ΠΑΣΟΚ τα μετουσιώνει σε πολιτική πράξη. Το 'να χέρι νίβει τ' άλλο και τα δυο το πρόσωπο, της κυριαρχίας της άρχουσας τάξης σε βάρος του λαού.
    Αυτός δεν ήταν, δεν είναι και δεν θα γίνει κυρίαρχος, αν δεν τσακίσει με την πάλη του την εξουσία του μεγάλου κεφαλαίου και όσους πολιτικά το εκπροσωπούν.
    Καθαρές κουβέντες.

  • Τη Δευτέρα η συγκέντρωση στο Σκοπευτήριο

    Σε πανστρατιά λαϊκής κινητοποίησης ενάντια στον αντικομμουνισμό καλεί η Κομματική Οργάνωση Αθήνας του ΚΚΕ στην κεντρική εκδήλωση που προγραμματίζεται για τη Δευτέρα 31 Αυγούστου στις 7 μ.μ. στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, με ομιλήτρια την ΓΓ της ΚΕ, Αλέκα Παπαρήγα, και στην πορεία προς τα γραφεία της ΕΕ. Στην εκδήλωση θα υπάρχει καλλιτεχνικό αφιέρωμα με τη συμμετοχή του Κώστα Καζάκου.
  • ΤΑ ΚΟΛΕΓΙΑ !!

    Το «επιχείρημα» των υπερασπιστών της ιδιωτικοποίησης της Παιδείας έρχεται και ξανάρχεται: «Οποιος μπορεί και θέλει γιατί να μην πληρώνει για να σπουδάζει;», υποστηρίζουν... αθώα. Ομως, πίσω από την «αθωότητα» του «πληρώνω για να σπουδάζω», εκείνο που κρύβεται είναι ένας κατηφορικός μονόδρομος που στο τέρμα του γράφει: «Σπουδάζει μόνο όποιος (έχει να) πληρώνει»... Ομοίως, πίσω από το «πληρώνω για να έχω παροχές Υγείας» εκείνο που κρύβεται είναι το «παροχές Υγείας έχει μόνο όποιος (μπορεί να) πληρώνει»... Πίσω από το «πληρώνω για να έχω Ασφάλιση» κρύβεται το «Ασφάλιση έχει μόνος αυτός που πληρώνει»... Με άλλα λόγια, η πολιτική υπέρ των ιδιωτικών «πανεπιστημίων» δε συνιστά μια «άσκηση ελευθερίας», όπως θέλουν να την πουλήσουν στην κοινωνία. Είναι μια βαθύτατα αντιδραστική τομή που εξοστρακίζει δικαιώματα όπως η Παιδεία, η Υγεία, η Ασφάλιση από τον αυτονόητα δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα τους, στη σφαίρα των «εμπορευμάτων» που απευθύνονται μόνο σε όσους έχουν για να τα «αγοράσουν».
  • Πού χρωστάει και πόσα;;;

    Θυμόσαστε τον Α. Χρυσανθακόπουλο; Εκείνον που σαν βουλευτής και μέλος της ΚΕ του ΠΑΣΟΚ τον είχε πιάσει η κάμερα τηλεοπτικής εκπομπής όχι μόνο να τα χώνει στα «φρουτάκια», αλλά να συναλλάσσεται με τους παράγοντες της εκπομπής για το πώς θα θάψουν την υπόθεση και θα την μετατρέψουν στο αντίθετό της; Αυτός λοιπόν ο «έντιμος άνθρωπος» είναι τώρα στο ΛΑ.Ο.Σ. (υπάρχει κάποιος συμβολισμός εδώ;) και με το θράσος που χαρακτηρίζει αυτούς τους τύπους, βρίσκει το ανάστημα (από πού άραγε;) να βάλει στη θέση του το ΚΚΕ εφ' όλης της ύλης. Σε άρθρο του στην εφημερίδα του Γ. Καρατζαφέρη με τους βαθυστόχαστους τίτλους και υπότιτλους, «Το τελευταίο σταλινικό κόμμα της Ευρώπης», «Το ΚΚΕ συρρικνώνεται», «το εγκαταλείπουν οι έλληνες εργαζόμενοι διότι τάχθηκε υπέρ της απεριόριστης νομιμοποίησης των λαθρομεταναστών μέχρι απόκτησης υπηκοότητας», επιδίδεται σε ένα υβρεολόγιο ανάλογο των χώρων και του περιβάλλοντος που έχει κοινωνικοποιηθεί ενάντια στο ΚΚΕ. Ποιος ξέρει πού χρωστάει και πόσα; Μπορεί και να πληρώνει προκαταβολικά... Είναι γεγονός πως ο αντικομμουνισμός εκτός από την εκλεπτυσμένη του μορφή έχει και την εντελώς χυδαία με λόγο σαν αυτόν που συναλλάσσονται οι θαμώνες των τόπων όπου συχνάζει ο τέως βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Αρα καθόλου δε μας εκπλήσσει ούτε το ύφος, ούτε το μπουρδούκλωμα κάθε λογικής. Πάντως, όταν φτάνουν στο σημείο να χρησιμοποιούν Χρυσανθακόπουλους για να χτυπήσουν το ΚΚΕ, επιβεβαιώνεται πως τα 'χουν βρει σκούρα στην αποστολή που έχουν αναλάβει...
  • ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ ! ! !

    Οι κύριοι της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ ψήφισαν υπέρ της αύξησης των μισθών των βουλευτών, με τον ΣΥΡΙΖΑ και τον ΛΑ.Ο.Σ. να επιλέγουν την τακτική τού «παρών». Ένα κόμμα, το ΚΚΕ, καταψήφισε. Και ένας βουλευτής………. ο κ. Πάγκαλος, πήρε το λόγο για να καταγγείλει την απόφαση ως «επικίνδυνη», «αντιλαϊκή» και «αντεργατική». Αλλά ποια απόφαση κατήγγειλε ο κ. Πάγκαλος;;;;;; Όχι, δεν κατήγγειλε την απόφαση του κόμματός του και της ΝΔ να υπερψηφίσουν τις αυξήσεις των μισθών των βουλευτών, σε περίοδο που όλοι μιλούν περί κρίσης και λιτότητας. Σαν «επικίνδυνη», «αντιλαϊκή» και «αντεργατική» κατήγγειλε τη θέση του ΚΚΕ, που την καταψήφισε!!!! Βγάλτε τα συμπεράσματά σας. Όχι τόσο για τον κ. Πάγκαλο - πράγμα περιττό - όσο για το κόμμα του, το ΠΑΣΟΚ. Άλλωστε, ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ, είπε ότι είπε αυτός ο γλυκύτατος άνθρωπος...
  • Ερωτήσεις χωρίς απάντηση;

    Νομίζετε ότι αυτές οι ερωτήσεις δεν έχουν απάντηση; Παράδειγμα: Το σκάνδαλο του Βατοπεδίου; Η απόφαση για τον ξυλοδαρμό του φοιτητή στη Θεσσαλονίκη; Οι μεταρρυθμίσεις στην παιδεία; 65ωρο; Εβδομάδα 3 ημερών; Ατομικές συμβάσεις εργασίας; Ιδιωτικοποιήσεις πχ Ολυμπιακή; Προϋπολογισμός; Νέος τρομονόμος της ΕΕ; Κλπ κλπ κλπ. ΟΧΙ κάνετε λάθος. Τα ΜΜΕ απαντούν: Επεισόδια σε όλη την Ελλάδα!!!!!! Κουκουλοφόροι!!! Πάλι επεισόδια!!! Πάλι κουκουλοφόροι!!! ......τρόμος, .....τρόμος, .....τρόμος.......
  • Kατηγορίες

  • Σελίδες

92 χρονια απο τη Μεγαλη Οχτωβριανη Επανασταση

Συμπληρώθηκαν 92 χρόνια από τη Μεγάλη Οχτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση, το μεγαλύτερο κοσμοϊστορικό γεγονός στον 20ό αιώνα, την Επανάσταση των Επαναστάσεων, που άνοιξε το δρόμο για το πέρασμα της κοινωνικής εξέλιξης στην ανώτερη βαθμίδα της, το σοσιαλισμό, με προοπτική την αταξική κομμουνιστική κοινωνία. Που ενσάρκωσε τα όνειρα και τους πόθους «των κολασμένων της Γης» για την έφοδο στο δικό τους ουρανό. Ο Κόκκινος Οχτώβρης έγινε σταθμός και εφαλτήριο της δράσης και της τεράστιας προσπάθειας εκατομμυρίων απλών ανθρώπων του μόχθου, για την κατάργηση της ταξικής εκμετάλλευσης. Ήταν το τεράστιο γεγονός, δημιούργημα της οργανωμένης πολιτικής πάλης των μαζών με ηγετική δύναμη την εργατική τάξη, που με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα επιβεβαίωνε ότι η ανθρωπότητα μπήκε σε νέα ιστορική εποχή. Αυτήν που από τις αρχές του 20ού αιώνα φανέρωσε πως ο καπιταλισμός είναι ιστορικά ξεπερασμένος ως κοινωνικοοικονομικό σύστημα που μπορεί να κινεί τις κοινωνικές εξελίξεις προς την πρόοδο, γι’ αυτό και χρειάζεται αντικατάσταση περιμένοντας το νεκροθάφτη του.

Η Οχτωβριανή Επανάσταση ήταν η νομοτελειακή εξέλιξη της τεράστιας όξυνσης όλων των κοινωνικών αντιθέσεων της τσαρικής Ρωσίας, που την έκαναν αδύνατο κρίκο στο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό σύστημα και, βεβαίως, αποτέλεσμα της επαναστατικής δράσης της εργατικής τάξης και των συμμάχων της, των άλλων καταπιεσμένων λαϊκών στρωμάτων, κυρίως των μισοπρολετάριων και της φτωχής αγροτιάς. Η πραγματοποίησή της έγινε δυνατή με τη σωστή στρατηγική και τακτική του κόμματος των Μπολσεβίκων, του επαναστατικού κόμματος της εργατικής τάξης, του Κομμουνιστικού Κόμματος.

Η Επανάσταση απέδειξε ότι μόνο ένα Κομμουνιστικό Κόμμα, που καθοδηγείται από την πρωτοπόρα κοσμοθεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού, το κόμμα νέου τύπου, το κόμμα της σοσιαλιστικής επανάστασης, της δικτατορίας του προλεταριάτου και της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, με ένα επαναστατικό πρόγραμμα, στο οποίο καθορίζονταν με σαφήνεια ο προλεταριακός χαρακτήρας του και ο πρωτοπόρος ρόλος του στο εργατικό κίνημα, μπορεί να μπει επικεφαλής και να ηγηθεί στον αγώνα όλων των εκμεταλλευόμενων και καταπιεζόμενων κοινωνικών δυνάμεων ενάντια στον κοινό αντίπαλο, τα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό. Ένα τέτοιο κόμμα που έχει γερούς δεσμούς με την εργατική τάξη και τους άλλους εργαζόμενους της πόλης και του χωριού, που συνδυάζει αρμονικά τη δημοκρατική λειτουργία με τη σιδερένια πειθαρχία και την ενιαία θέληση στη δράση, μπορεί να διασφαλίσει τον ηγετικό ρόλο της εργατικής τάξης, στον αγώνα για το άλμα «από το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας».

Η συνεπής εφαρμογή των μαρξιστικών θέσεων στο πρόγραμμα του Κόμματος δημιουργούσε τους όρους για την ιδεολογική ενότητά του ως κόμματος νέου τύπου. Αποδεικνύοντας ότι χωρίς Κόμμα επαναστατικό δεν μπορεί να συνενωθεί η επαναστατική κοσμοθεωρία με το εργατικό κίνημα, έτσι που να αφυπνίζει συνειδήσεις, να συνενώνει την καθημερινή ταξική πάλη στην ανώτερη μορφή της, την πολιτική πάλη για την εξουσία.

Βασικός, επίσης, παράγοντας που συνέβαλε στην πραγματοποίηση της Οχτωβριανής Επανάστασης ήταν η αδιάλλακτη πάλη των μπολσεβίκων κατά του οπορτουνισμού. Αυτή η πάλη, παραμονές του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου και στη διάρκειά του, επικεντρώθηκε στην αποφασιστική και δίχως ταλαντεύσεις ιδεολογικοπολιτική πάλη ενάντια στη σοσιαλδημοκρατία, που έφτασε ως τη διάρρηξη των δεσμών των μπολσεβίκων με τη χρεοκοπημένη 2η Διεθνή, η οποία εγκλώβιζε όλες τις επαναστατικές δυνάμεις στη μέγγενη του ρεφορμισμού, του σοσιαλπατριωτισμού και του σοσιαλσοβινισμού. Η τακτική που επεξεργάστηκαν οι μπολσεβίκοι, με επικεφαλής τον Λένιν, για μετατροπή του ιμπεριαλιστικού πολέμου σε ταξικό πόλεμο, ενάντια στη δική τους αστική τάξη, και η εφαρμογή της στην πράξη με την Οχτωβριανή Επανάσταση, έδωσε το οριστικό χτύπημα στο τμήμα αυτό της σοσιαλδημοκρατίας που συμμάχησε με την αστική τάξη ενάντια στην Επανάσταση και την εργατική τάξη.

Αυτή η τακτική και η πάλη των μπολσεβίκων έδωσαν τη δυνατότητα να παίξει το Κομμουνιστικό Κόμμα τον αυτοτελή ιδεολογικοπολιτικό ρόλο του ως οργανωτή και καθοδηγητή των λαϊκών μαζών της Ρωσίας, ως δύναμης ικανής να αφομοιώσει δημιουργικά την πείρα της Παρισινής Κομμούνας και όλου του ριζοσπαστικού κινήματος της προεπαναστατικής Ρωσίας, αλλά και της πείρας της πρώτης επανάστασης στη Ρωσία του 1905-1907.

Το αντίπαλο στον καπιταλισμό δέος

Η σοσιαλιστική επανάσταση κατάργησε το αστικό κράτος και τσάκισε τους βάρβαρους τρομοκρατικούς μηχανισμούς του, τους αντικατέστησε με τα σοβιέτ στα οποία στηρίχτηκε το νέο κράτος, της δικτατορίας του προλεταριάτου. Τα Σοβιέτ, γέννημα της αυτενέργειας των μαζών μέσα στη φωτιά της επανάστασης του 1905-1907 και όργανα πραγματικής συνεχούς μαζικής λαϊκής συμμετοχής στην άσκηση της εξουσίας.

Αμέσως μετά την εγκαθίδρυση της σοβιετικής εξουσίας έγινε στρατιωτική ιμπεριαλιστική επέμβαση από 16 καπιταλιστικά κράτη, μαζί τους και η Ελλάδα – σε συνδυασμό με τον εμφύλιο πόλεμο από την μπουρζουαζία που είχε ανατραπεί, έχασε την εξουσία της και την ιδιοκτησία – για την ανατροπή του σοσιαλισμού. Ηττήθηκαν βέβαια από την ένοπλη πάλη του σοβιετικού λαού και του Κόκκινου Στρατού.

Η Οχτωβριανή Επανάσταση είχε τεράστια επίδραση στις παγκόσμιες εξελίξεις. Συνέβαλε στην κατάρρευση του αποικιοκρατικού συστήματος, στην επιτάχυνση της δημιουργίας Κομμουνιστικών Κομμάτων σε μια σειρά από χώρες. Η οργανωμένη έκφραση του προλεταριακού διεθνισμού, με την ίδρυση της Γ’ Κομμουνιστικής Διεθνούς, είχε γερό στήριγμα το νεοσύστατο ρωσικό κράτος των εργατών και αγροτών. Πηγή δύναμής της στάθηκαν οι εργάτες και οι αγρότες, η συμμαχία τους, αλλά και η αλληλεγγύη των εργατών πολλών χωρών, χιλιάδων κομμουνιστών, που είδαν στα Σοβιέτ την υπεράσπιση της δικής τους ζωής. Άλλωστε, η ταξική αλληλεγγύη των εργατών πολλών άλλων χωρών βοήθησε αποφασιστικά και στη νίκη του προλεταριάτου της Ρωσίας κατά της αντεπανάστασης και των ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων που ξέσπασαν αμέσως μετά την Επανάσταση. Μεγάλο δίδαγμα, επίκαιρο όσο ποτέ, είναι η σταθερή προσήλωση των μπολσεβίκων να συνδέουν τη μελέτη και την ανάπτυξη της μαρξιστικής θεωρίας με την καθημερινή δράση. Η πορεία της Σοβιετικής Ένωσης απέδειξε το βάσιμο της δυνατότητας ο σοσιαλισμός να νικήσει και να οικοδομηθεί σε μια χώρα. Η καθυστερημένη τότε Ρωσία έγινε μια γιγάντια δύναμη, ικανή να αντιμετωπίσει όλες τις δυσκολίες και να συντρίψει το φασισμό. Η Μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη των Λαών ήταν έργο των εκατομμυρίων λαϊκών ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, με επικεφαλής τους κομμουνιστές σε όλες τις χώρες, της πάλης της ΕΣΣΔ και του Κόκκινου Στρατού με επικεφαλής το Κομμουνιστικό Κόμμα των Μπολσεβίκων. Ο σοσιαλισμός νίκησε σε μια σειρά χώρες της Ευρώπης και της Ασίας ως αποτέλεσμα επίσης αυτού του αγώνα. Σήμερα, μετά την ανατροπή, προσπαθούν να παραποιήσουν την Ιστορία. Όσα και να κάνουν, η αλήθεια δεν κρύβεται. Έχουμε χρέος να την υπερασπίσουμε.

Το 1917 οικοδομήθηκε το αντίπαλο δέος απέναντι στο διεθνή καπιταλισμό, το ιμπεριαλιστικό σύστημα. Αλλά και σήμερα, παρά την αντεπανάσταση, την ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος, η εργατική τάξη, η νεολαία έχουν ένα σοβαρό όπλο στα χέρια τους. Την τεράστια ιστορική προσφορά του σοσιαλισμού στον 20ό αιώνα, που αποτελεί κληρονομιά, παρακαταθήκη, τεράστια πείρα για το σύγχρονο επαναστατικό κίνημα, τις νέες γενιές επαναστατών για τη νίκη.

Γι’ αυτό μελετάμε την πείρα της, την υπερασπιζόμαστε, χωρίς να την εξωραΐζουμε, χωρίς να κρύβουμε τις αδυναμίες και λάθη που οδήγησαν στην ανατροπή του σοσιαλισμού που οικοδομήθηκε.

Το θεμελιώδες γνώρισμα της Οκτωβριανής Επανάστασης είναι ότι εγκαινιάζει νέα ιστορική εποχή, την εποχή περάσματος από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Που πραγματοποιείται με την κατάληψη της πολιτικής εξουσίας από την πιο επαναστατική τάξη, την εργατική τάξη. Που ως κυρίαρχη τάξη ασκεί την εξουσία σε συμμαχία με τα άλλα καταπιεσμένα λαϊκά στρώματα. Και που ως τάξη χωρίς καμιά ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, με την εγκαθίδρυση της δικής της πολιτικής εξουσίας, καταργεί την καπιταλιστική ιδιοκτησία στα μεγάλα και συγκεντρωμένα μέσα παραγωγής, αντικαθιστώντας την με την κοινωνική, για να αντιστοιχηθεί έτσι ο κοινωνικός χαρακτήρας της παραγωγής και της εργασίας με την ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και να ανοίξει ο δρόμος για τις νέες σχέσεις παραγωγής, τις σοσιαλιστικές. Αυτή είναι και η ιστορική διαφοροποίησή της, σε σχέση με όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις, που έφθαναν μόνο μέχρι την εναλλαγή των εκμεταλλευτριών τάξεων στην πολιτική εξουσία για να αντικαταστήσουν παλιές εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής με άλλες, νέες εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής. Έτσι καταργήθηκε η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Οργανώθηκε συλλογικά η αγροτική παραγωγή με την κολεκτιβοποίηση – συνεταιριστικοποίηση της αγροτιάς. Άρχισε να λειτουργεί ο κεντρικός σοσιαλιστικός σχεδιασμός της οικονομίας. Όλα αυτά άνοιξαν το δρόμο για να υπηρετείται ο βασικός νόμος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Δηλαδή, να εξασφαλίζεται η μέγιστη ικανοποίηση των διαρκώς αυξανόμενων υλικών και πολιτιστικών αναγκών όλης της κοινωνίας, με την αδιάκοπη αύξηση και τελειοποίηση της σοσιαλιστικής παραγωγής πάνω στη βάση της ανώτερης τεχνικής. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να υπάρξει λαϊκή ευημερία και δημιουργία. Η εργατική δύναμη έπαψε να είναι εμπόρευμα. Οι νόμοι του καπιταλισμού, όπως της υπεραξίας, δηλαδή της απλήρωτης εργασίας, καταργήθηκαν.

Η πραγματοποίηση της Οχτωβριανής Επανάστασης ως ιστορικό γεγονός απέδειξε έμπρακτα ότι την ιστορική πρωτοβουλία γι’ αυτήν την κοινωνική ανατροπή την έχει στα χέρια της η εργατική τάξη, γεγονός που για πρώτη φορά, ως απόπειρα, εμφανίζεται με την Κομμούνα του Παρισιού, που ήταν ο προάγγελος της ανάληψης της προοδευτικής κοινωνικής πρωτοβουλίας από το προλεταριάτο.

Η υπεράσπιση του σοσιαλισμού 

Η ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη δε μηδενίζει τον τεράστιο ρόλο και την προσφορά στην ανθρωπότητα της Σοβιετικής Ένωσης και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών. Η υπεράσπιση της προσφοράς του σοσιαλιστικού συστήματος, με αντικειμενικότητα, αποτελεί για τους λαούς δυνατό όπλο στην πάλη κατά του ιμπεριαλισμού, που προσπαθεί να μηδενίσει και να διαστρέψει τις κατακτήσεις του σοσιαλισμού, με προφανή στόχο να αδυνατίσει και να «γονατίσει» κάθε προσπάθεια λαϊκής συσπείρωσης, αντίστασης στην πολιτική και στα επιθετικά του σχέδια. Η ανατροπή του σοσιαλισμού δεν αλλάζει στο παραμικρό την ακλόνητη πεποίθηση και πίστη μας στη σοσιαλιστική και κομμουνιστική προοπτική ως ιστορική αναγκαιότητα και δυνατότητα. Ο σοσιαλισμός δεν απέτυχε. Ανατράπηκε, έχασε μια μάχη, αλλά όχι τον πόλεμο. Η ιστορία των κοινωνιών δεν είπε ακόμη την τελευταία της λέξη.

Το Κόμμα βγαίνει ιδεολογικά πιο ισχυρό και ενωμένο, ικανό να εμπνεύσει και να συσπειρώσει στην πάλη για το σοσιαλισμό νέες εργατικές και λαϊκές δυνάμεις, ιδιαίτερα των νεότερων ηλικιών.

«Το 18ο Συνέδριο του ΚΚΕ, ανταποκρινόμενο στο καθήκον που είχε προσδιορίσει το 17ο Συνέδριο πριν τέσσερα χρόνια, εμβάθυνε στις αιτίες νίκης της αντεπανάστασης και της καπιταλιστικής παλινόρθωσης. H υποχρέωση αυτή ήταν επιτακτική και ώριμη για το Κόμμα μας, όπως είναι και για κάθε Κομμουνιστικό Κόμμα. Άλλωστε, ως τέτοιο καθήκον αντιμετωπίστηκε όλα τα χρόνια από το 14ο Συνέδριο, την Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του 1995, έως σήμερα. Είναι καθήκον αλληλένδετο με την αναζωογόνηση της συνείδησης και πίστης στο σοσιαλισμό.

Εδώ και έναν αιώνα, η αστική πολεμική απέναντι στο κομμουνιστικό κίνημα, που συχνά παίρνει και τη μορφή διανοητικού ελιτισμού, επικεντρώνει τα πυρά της στον επαναστατικό πυρήνα του εργατικού κινήματος: Πολεμά γενικά την αναγκαιότητα της επανάστασης και το πολιτικό της προϊόν, τη δικτατορία του προλεταριάτου, δηλαδή την επαναστατική εργατική εξουσία. Ειδικότερα, πολεμά το προϊόν της πρώτης νικηφόρας επανάστασης, της Οχτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία, αντιπαλεύοντας με μένος κάθε φάση όπου η Επανάσταση αποκάλυπτε και αντέκρουε την αντεπαναστατική δράση, τα οπορτουνιστικά αναχώματα, τα οποία, σε τελική ανάλυση, άμεσα ή έμμεσα αποδυνάμωναν την Επανάσταση σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.

Εδώ και έναν αιώνα, προβάλλεται ως «δημοκρατικός σοσιαλισμός», σε αντιπαράθεση με τον «ολοκληρωτικό», «δικτατορικό», «πραξικοπηματικό κομμουνισμό», κάθε ρεύμα άρνησης, υποχώρησης ή παραίτησης από την αναγκαιότητα της επαναστατικής πάλης. Γνωρίζουμε αυτήν την πολεμική και συκοφαντία κατά του επιστημονικού κομμουνισμού, κατά της ταξικής πάλης, που αφορά όχι μόνο στις συνθήκες του καπιταλισμού, αλλά, με άλλες μορφές και σε άλλες συνθήκες, αφορά και στη διαδικασία της διαμόρφωσης των νέων κοινωνικών σχέσεων, καθώς και της επέκτασης και ωρίμανσής τους σε κομμουνιστικές.

Σήμερα, ο διεθνής οπορτουνισμός ανασυντάχτηκε μέσω του «Αριστερού Ευρωκόμματος», που ανέβασε τους τόνους περί «δημοκρατικού σοσιαλισμού», στις συνθήκες της συγχρονισμένης εκδήλωσης της καπιταλιστικής οικονομικής κρίσης.

Γι’ αυτό το λόγο, στη συζήτηση περί «σοσιαλιστικής δημοκρατίας» με άλλα μέτρα και σταθμά κρίνονται γεγονότα της μιας ή της άλλης περιόδου, με σαφή στόχο το μηδενισμό της προσφοράς της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Άλλοτε μηδενίζουν όλη την 70χρονη Ιστορία της ΕΣΣΔ, άλλοτε, ειδικότερα, την περίοδο όπου τέθηκε η σοσιαλιστική βάση της. Σε κάθε περίπτωση, στηρίζουν τις πολιτικές επιλογές που συνιστούσαν παρέκκλιση από τη σοσιαλιστική πορεία.

Το ΚΚΕ παραμένει αταλάντευτο στην υπεράσπιση της προσφοράς της σοσιαλιστικής πορείας της ΕΣΣΔ, γενικότερα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά τον 20ό αιώνα, στην πάλη για την κοινωνική πρόοδο, την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο…

Μελετάμε τη σκληρή πορεία της ταξικής πάλης για το πέρασμα στη νέα κοινωνία, για τη θεμελίωση και ανάπτυξή της, για την επέκταση και εμβάθυνση των νέων σχέσεων παραγωγής – κατανομής και όλων των κοινωνικών σχέσεων και τη διαμόρφωση του νέου ανθρώπου. Αναδεικνύουμε τις αντιφάσεις, τα λάθη και τις παρεκκλίσεις υπό την πίεση και του διεθνούς συσχετισμού δυνάμεων, χωρίς να οδηγούμαστε στο μηδενισμό.

Τα βλέπουμε κριτικά και αυτοκριτικά, για να γίνει το ΚΚΕ, ως τμήμα του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, ισχυρότερο στην πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού, για τη σοσιαλιστική οικοδόμηση. Μελετάμε και κρίνουμε την πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης και αυτοκριτικά, δηλαδή με πλήρη συνείδηση ότι και οι δικές μας αδυναμίες, θεωρητικές ανεπάρκειες και λαθεμένες εκτιμήσεις αποτελούσαν μέρος του προβλήματος.

Προχωράμε με συλλογικότητα, με αυτογνωσία των δυσκολιών και των ελλείψεων και με ταξική αποφασιστικότητα σε παραπέρα εκτιμήσεις και συμπεράσματα, στον εμπλουτισμό της προγραμματικής μας αντίληψης για το σοσιαλισμό. Γνωρίζουμε και δεχόμαστε ότι η μελλοντική ιστορική μελέτη, από το Κόμμα μας και διεθνώς από το κομμουνιστικό κίνημα, σίγουρα θα φωτίσει περισσότερο τα ζητήματα της πείρας της ΕΣΣΔ και των άλλων σοσιαλιστικών κρατών. Αναμφίβολα, θα προκύψουν και ζητήματα συμπλήρωσης, βελτίωσης και εμβάθυνσης κάποιων εκτιμήσεών μας. Άλλωστε, η ανάπτυξη της θεωρίας του σοσιαλισμού – κομμουνισμού είναι αναγκαιότητα, ζωντανή διαδικασία, πρόκληση για το Κόμμα μας και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα, σήμερα και στο μέλλον…

Το 18ο Συνέδριο εκφράζει την επαναστατική αισιοδοξία του ότι, στα επόμενα χρόνια, θα γίνει εμφανής η ανασύνταξη του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, τμήμα του οποίου είναι και το ΚΚΕ, μια ανασύνταξη στη βάση ανάπτυξης της κομμουνιστικής ιδεολογικής και στρατηγικής ενότητάς του». (Από την εισαγωγή στην Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ «Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό»).

Εκτιμήσεις για την οικονομία στην πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης

Από την Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ: «Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό»

H πορεία οικοδόμησης της νέας κοινωνίας στη Σοβιετική Ένωση καθορίστηκε από την ικανότητα του μπολσεβίκικου ΚΚ να εκπληρώνει τον επαναστατικό καθοδηγητικό του ρόλο. Πρώτα και κύρια, να επεξεργάζεται και να διαμορφώνει την αναγκαία κάθε φορά επαναστατική στρατηγική, να αντιμετωπίζει τον οπορτουνισμό και να δίνει αποτελεσματική απάντηση στις εκάστοτε νέες απαιτήσεις και προκλήσεις της ανάπτυξης του σοσιαλισμού – κομμουνισμού.

Μέχρι το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διαμορφώθηκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη της νέας κοινωνίας: Διεξαγόταν με επιτυχία η ταξική πάλη, που οδήγησε στην κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων και στην κυριαρχία του κοινωνικοποιημένου τομέα της παραγωγής με βάση τον Κεντρικό Σχεδιασμό, πραγματοποιήθηκαν θεαματικά αποτελέσματα ως προς την άνοδο της κοινωνικής ευημερίας.

Μετά το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη μεταπολεμική ανόρθωση, η σοσιαλιστική οικοδόμηση μπήκε σε νέα φάση. Το Κόμμα βρέθηκε αντιμέτωπο με νέες απαιτήσεις και προκλήσεις ως προς την ανάπτυξη του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Ως σημείο στροφής ξεχωρίζει το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ (1956), επειδή σε αυτό υιοθετήθηκαν μια σειρά οπορτουνιστικές θέσεις για τα ζητήματα της οικονομίας, της στρατηγικής του κομμουνιστικού κινήματος και των διεθνών σχέσεων. Άλλαξε ο συσχετισμός στη διαπάλη που διεξαγόταν όλη την προηγούμενη περίοδο, με στροφή υπέρ των αναθεωρητικών – οπορτουνιστικών θέσεων στο 20ό Συνέδριο, με αποτέλεσμα το Κόμμα σταδιακά να χάνει τα επαναστατικά του χαρακτηριστικά. Στη δεκαετία του 1980 ο οπορτουνισμός, με την περεστρόικα, ολοκληρώθηκε σε προδοτική, αντεπαναστατική δύναμη. Οι συνεπείς κομμουνιστικές δυνάμεις που αντέδρασαν στην τελευταία φάση της προδοσίας, στο 28ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, δεν κατόρθωσαν έγκαιρα να την αποκαλύψουν και να οργανώσουν με επιτυχία την επαναστατική αντίδραση της εργατικής τάξης.

Βασισμένο στη θεωρία του επιστημονικού κομμουνισμού το ΚΚΕ διαμόρφωσε τη μελέτη για την οικονομία, δηλαδή τις εξελίξεις στις σχέσεις παραγωγής και κατανομής κατά τη θεμελίωση της βάσης και στην πορεία ανάπτυξης του σοσιαλισμού ως τη βάση εμφάνισης και επίλυσης κοινωνικών αντιθέσεων και διαφορών, την οποία και παρουσιάζουμε από την Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του Κόμματός μας.

Το ακριβές απόσπασμα της Απόφασης είναι το παρακάτω:

12. Με τη διαμόρφωση του πρώτου πλάνου Κεντρικού Σχεδιασμού ήδη τέθηκε στο κέντρο της θεωρητικής αντιπαράθεσης και της πολιτικής διαπάλης για την οικονομία το ζήτημα αν η σοσιαλιστική παραγωγή είναι εμπορευματική, ποιος ο ρόλος του νόμου της αξίας, των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων κατά τη σοσιαλιστική οικοδόμηση.

Είναι λανθασμένη η θεωρητική προσέγγιση ότι ο νόμος της αξίας είναι νόμος κίνησης του κομμουνιστικού τρόπου παραγωγής στην πρώτη (σοσιαλιστική) βαθμίδα του, προσέγγιση που κυριάρχησε από τα μέσα της δεκαετίας του 1950 στην ΕΣΣΔ και στο μεγαλύτερο μέρος των ΚΚ. H θέση αυτή ισχυροποιήθηκε, λόγω της διατήρησης των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων, κατά το σχεδιασμένο πέρασμα από την ατομική παραγωγή στη συνεταιριστική. Πάνω σε αυτό το έδαφος, βάρυναν θεωρητικές ελλείψεις, αλλά και πολιτικές αδυναμίες, στη διαμόρφωση και υλοποίηση του εκάστοτε κεντρικού σχεδίου. Τις επόμενες δεκαετίες, η οπορτουνιστική πολιτική αποδυνάμωσε παραπέρα τον Κεντρικό Σχεδιασμό, διάβρωσε την κοινωνική ιδιοκτησία, άνδρωσε τις δυνάμεις της αντεπανάστασης.

13. H πρώτη περίοδος της σοσιαλιστικής οικοδόμησης μέχρι το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε ως βασικό, πρωταρχικό πρόβλημα, την εξάλειψη της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, τη σχεδιασμένη αντιμετώπιση κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων που κληροδότησε ο καπιταλισμός και όξυνε η ιμπεριαλιστική περικύκλωση και επέμβαση. Εκείνη τη χρονική περίοδο η σοβιετική εξουσία θεαματικά μείωσε τη βαθιά ανισομετρία που κληρονόμησε η επανάσταση από την τσαρική αυτοκρατορία.

Στην περίοδο 1917 – 1940 η σοβιετική εξουσία γενικά σημείωσε επιτυχίες. Πραγματοποίησε τον εξηλεκτρισμό και την εκβιομηχάνιση της παραγωγής, την επέκταση των μεταφορών, την εκμηχάνιση μεγάλου μέρους της αγροτικής παραγωγής. Ξεκίνησε τη σχεδιοποιημένη παραγωγή και πέτυχε θεαματικούς ρυθμούς ανάπτυξης της σοσιαλιστικής βιομηχανικής παραγωγής. Κατέκτησε εγχώρια παραγωγική δυνατότητα για όλους τους βιομηχανικούς κλάδους. Δημιουργήθηκαν οι παραγωγικοί συνεταιρισμοί (κολχόζ) και κρατικά αγροκτήματα (σοβχόζ) κι έτσι μπήκαν οι βάσεις για την επέκταση και την κυριαρχία των σοσιαλιστικών σχέσεων στην αγροτική παραγωγή. Πραγματοποίησε την «πολιτιστική επανάσταση». Άρχισε η διαμόρφωση μιας νέας γενιάς κομμουνιστών ειδικών και επιστημόνων. Το σημαντικότερο είναι ότι πραγματοποιήθηκε η ολοκληρωτική κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής, με την κατάργηση της μίσθωσης ξένης εργατικής δύναμης, δηλαδή διαμορφώθηκαν οι βάσεις για το νέο κοινωνικο-οικονομικό σχηματισμό.

14. H εφαρμογή ορισμένων «μεταβατικών μέτρων», στην προοπτική της πλήρους κατάργησης των καπιταλιστικών σχέσεων, ήταν αναπόφευκτη σε μια χώρα όπως η Ρωσία του 1917 – 1921.

Οι παράγοντες που υποχρέωσαν το ΚΚ μπολσεβίκων να εφαρμόσει μια προσωρινή πολιτική διατήρησης, σε ορισμένη έκταση, των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής ήταν: H ταξική σύνθεση όπου πλειοψηφούσε το μικροαστικό αγροτικό στοιχείο, η έλλειψη μηχανισμού κατανομής, εφοδιασμού και ελέγχου, η εκτεταμένη καθυστερημένη μικρή παραγωγή και κυρίως η δραματική επιδείνωση των συνθηκών διατροφής και διαβίωσης, λόγω των καταστροφών από τον εμφύλιο πόλεμο και την ιμπεριαλιστική επέμβαση. Όλα αυτά δυσκόλευαν τη διαμόρφωση Κεντρικού Σχεδιασμού με μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

H Νέα Οικονομική Πολιτική (NEΠ), που εφαρμόστηκε μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου, συνιστούσε μια πολιτική προσωρινών εκχωρήσεων προς τον καπιταλισμό. Είχε ως βασικό στόχο να ανορθώσει τη βιομηχανία από τις καταστροφές του πολέμου και σε αυτήν τη βάση να διαμορφώσει σχέσεις με την αγροτική παραγωγή «προσέλκυσης» των αγροτών στο συνεταιρισμό. Ένας αριθμός επιχειρήσεων παραχωρήθηκαν για χρήση σε καπιταλιστές (χωρίς να έχουν ιδιοκτησιακό δικαίωμα επί των επιχειρήσεων), αναπτύχθηκε το εμπόριο, ρυθμίστηκε η ανταλλαγή ανάμεσα στην αγροτική παραγωγή και την κοινωνικοποιημένη βιομηχανία με βάση το «φόρο σε είδος». Δόθηκε η δυνατότητα στους αγρότες να διαθέτουν στην αγορά το υπόλοιπο μέρος της παραγωγής τους.

H πραγματοποίηση ελιγμών και προσωρινών υποχωρήσεων απέναντι στις καπιταλιστικές σχέσεις, που επιβάλλονται σε ορισμένες περιπτώσεις υπό ειδικές συνθήκες, δεν αποτελούν νομοτελειακό χαρακτηριστικό της διαδικασίας της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Είναι λαθροχειρία η αξιοποίηση της NEΠ από την ηγεσία του ΚΚΣΕ με την περεστρόικα στη δεκαετία του 1980, για τη δικαιολόγηση της στροφής προς την ατομική ιδιοκτησία και τις καπιταλιστικές σχέσεις.

15. H νέα φάση ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στα τέλη της δεκαετίας του 1920 επέτρεψε την αντικατάσταση της NEΠ από την πολιτική της «επίθεσης του σοσιαλισμού ενάντια στον καπιταλισμό» με στόχο την πλήρη κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων. Άρθηκαν οι εκχωρήσεις προς τους καπιταλιστές και αναπτύχθηκε η πολιτική της κολεκτιβοποίησης, δηλαδή της ολοκληρωτικής συνεταιριστικής οργάνωσης της αγροτικής οικονομίας και κυρίως στην αναπτυγμένη μορφή της, στα κολχόζ13. Ταυτόχρονα, αναπτύχθηκαν (αν και περιορισμένα) και τα σοβχόζ, οι κρατικοί – σοσιαλιστικοί οργανισμοί στην αγροτική παραγωγή που στηρίζονταν στην εκμηχάνιση της παραγωγής, ενώ το σύνολο του προϊόντος τους ήταν κοινωνική ιδιοκτησία.

Το πρώτο πεντάχρονο πλάνο ξεκίνησε το 1928, μετά από 7 χρόνια νίκης της Επανάστασης (ο εμφύλιος έληξε το 1921). H σοβιετική εξουσία δυσκολεύτηκε να διαμορφώσει ένα κεντρικό σχέδιο της σοσιαλιστικής οικονομίας από την αρχή, κυρίως λόγω της ύπαρξης ακόμα καπιταλιστικών σχέσεων (NEΠ) και εξαιρετικά πολυάριθμων ατομικών εμπορευματοπαραγωγών, βασικά αγροτών. Αδυναμίες, όμως, είχε και ο υποκειμενικός παράγοντας, το Κόμμα, που δεν είχε στελέχη εξειδικευμένα για να καθοδηγήσουν την οργάνωση της παραγωγής και έτσι υποχρεώθηκε για ένα χρονικό διάστημα να στηριχτεί σχεδόν αποκλειστικά σε αστούς ειδικούς.

Οι συγκεκριμένες συνθήκες (ιμπεριαλιστική περικύκλωση, απειλή πολέμου σε συνδυασμό με τη μεγάλη καθυστέρηση) επέβαλαν ταχύτατους ρυθμούς στην προώθηση της κολεκτιβοποίησης, που όξυναν την ταξική πάλη, ιδιαίτερα στο χωριό. Βεβαίως υπήρξαν λάθη και ορισμένες γραφειοκρατικές υπερβολές στην ανάπτυξη του κινήματος κολεκτιβοποίησης της αγροτικής παραγωγής, που επισημάνθηκαν άλλωστε και από κομματικές αποφάσεις εκείνης της περιόδου14. Ωστόσο, ο προσανατολισμός της σοβιετικής εξουσίας για ενίσχυση και γενίκευση αυτού του κινήματος ήταν στη σωστή κατεύθυνση. Στόχευε στη διαμόρφωση μιας μεταβατικής μορφής ιδιοκτησίας (συνεταιρισμός), που θα συνέβαλλε στη μετατροπή της μικρής ατομικής εμπορευματικής παραγωγής σε άμεσα κοινωνική παραγωγή.

16. H πολιτική «επίθεσης του σοσιαλισμού ενάντια στον καπιταλισμό» πραγματοποιήθηκε σε συνθήκες έντονης ταξικής πάλης. Οι κουλάκοι (αστική τάξη του χωριού), στρώματα που επωφελήθηκαν από τη ΝΕΠ (NEΠμεν), τμήματα της διανόησης που προέρχονταν από τους παλιούς εκμεταλλευτές, αντέδρασαν με όλες τις μορφές και με ενέργειες σαμποτάζ της βιομηχανίας (π.χ. «υπόθεση Σάχτινσκ»15) και αντεπαναστατικής δράσης στα χωριά. Τα ταξικά αντισοσιαλιστικά συμφέροντα είχαν την αντανάκλασή τους μέσα στο KK, όπου και διαμορφώθηκαν οπορτουνιστικά ρεύματα.

Οι δύο βασικές «αντιπολιτευόμενες» τάσεις (Τρότσκι – Μπουχάριν), που έδρασαν εκείνη την περίοδο, είχαν ως κοινή βάση την απολυτοποίηση των στοιχείων καθυστέρησης της σοβιετικής κοινωνίας. Στη δεκαετία του 1930 συγκλίνανε στη θέση ότι ήταν ανώριμο το ξεπέρασμα των καπιταλιστικών σχέσεων στην ΕΣΣΔ. Οι θέσεις τους απορρίφθηκαν από το ΠΚΚ (μπ) και δεν επιβεβαιώθηκαν από την πραγματικότητα.

Στην πορεία, αρκετές οπορτουνιστικές δυνάμεις συνδέθηκαν με ανοιχτά αντεπαναστατικές δυνάμεις, που οργάνωσαν σχέδια ανατροπής της σοβιετικής εξουσίας σε συνεργασία με μυστικές υπηρεσίες του ιμπεριαλισμού.

Από τις συνθήκες επιβλήθηκε η άμεση αποφασιστική αντιμετώπιση αυτών των κέντρων, με τις δίκες του 1936 και 1937, όπου αποκαλύφθηκαν συνωμοσίες με τμήματα του στρατού (υπόθεση Tουχασέφσκι, ο οποίος αποκαταστάθηκε μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ), καθώς και με μυστικές υπηρεσίες ξένων κρατών, ιδιαίτερα της Γερμανίας.

Το γεγονός ότι κάποια ηγετικά στελέχη του Κόμματος και της σοβιετικής εξουσίας μπήκαν επικεφαλής οπορτουνιστικών ρευμάτων αποδεικνύει ότι ακόμα και πρωτοπόρα στελέχη είναι δυνατό να παρεκκλίνουν, να λυγίσουν, μπροστά στην οξύτητα της ταξικής πάλης και, τελικά, να ξεκόψουν από το κομμουνιστικό κίνημα, να περάσουν με την αντεπανάσταση.

17. Μετά το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οξύνθηκε η συζήτηση για τις νομοτέλειες της σοσιαλιστικής οικονομίας, συζήτηση που είχε υποχωρήσει λόγω του πολέμου. Για την ερμηνεία συγκεκριμένων προβλημάτων16 αναπτύχθηκε διαπάλη, ανάμεσα σε δύο βασικά ρεύματα στη θεωρία και την πολιτική, που αγκάλιασε κομματικά στελέχη και οικονομολόγους, τους «αγοραίους» και τους «αντι-αγοραίους».

O I. B. Στάλιν, ως ΓΓ της ΚΕ του Κόμματος, ηγήθηκε της οργανωμένης εσωκομματικής συζήτησης και στήριξε την αντι-αγοραία κατεύθυνση. Συνέβαλε στη διαμόρφωση ανάλογων πολιτικών κατευθύνσεων, όπως, π.χ., της συνένωσης των κολχόζ, της διάλυσης «βοηθητικών επιχειρήσεων» (παραγωγής οικοδομικών υλικών) στα κολχόζ. Αντέκρουσε το ρεύμα που διεκδικούσε ενίσχυση των εμπορευματοχρηματικών σχέσεων (17) απορρίπτοντας προτάσεις όπως να παραδοθούν μέσα μηχανοποιημένης παραγωγής στα κολχόζ κ.ά. Αναγνώριζε ότι η σοσιαλιστική παραγωγή δεν είναι εμπορευματική και, επομένως, ο νόμος της αξίας δεν εναρμονιζόταν με τους θεμελιακούς νόμους της. Αναδείκνυε το ρόλο του Κεντρικού Σχεδιασμού στη σοσιαλιστική οικονομία. Υποστήριζε ότι τα μέσα παραγωγής δεν είναι εμπορεύματα, παρότι εμφανίζονται ως εμπορεύματα «στη μορφή και όχι στο περιεχόμενο», ενώ εμπορεύματα γίνονται μόνο στο εξωτερικό εμπόριο (18). Αναγνώριζε επίσης ότι η λειτουργία του νόμου της αξίας (οι εμπορευματοχρηματικές σχέσεις) στην ΕΣΣΔ είχε τη ρίζα της στη συνεταιριστική και ατομική αγροτική παραγωγή, ότι ο νόμος της αξίας δε ρυθμίζει τη σοσιαλιστική παραγωγή και συνολικά την κατανομή της.

Άσκησε πολεμική στους «αγοραίους» οικονομολόγους και πολιτικούς παράγοντες, που υποστήριζαν ότι ο νόμος της αξίας είναι γενικά και νόμος της σοσιαλιστικής οικονομίας. Επίσης, έκανε σωστά κριτική στους οικονομολόγους που υποστήριζαν την πλήρη κατάργηση της κατανομής με χρηματική μορφή, χωρίς να υπολογίζουν τους αντικειμενικούς περιορισμούς που έθετε ακόμα η παραγωγική βάση της κοινωνίας.

Αδυναμία της προσέγγισης ήταν ότι υποστήριζε πως τα καταναλωτικά προϊόντα παράγονται και κατανέμονται ως εμπορεύματα (19). H θέση αυτή ήταν σωστή μόνον όσον αφορούσε τα προϊόντα της σοσιαλιστικής παραγωγής που προορίζονταν για το εξωτερικό εμπόριο, καθώς και την ανταλλαγή μεταξύ προϊόντων της σοσιαλιστικής βιομηχανίας και της κολχόζνικης και ατομικής παραγωγής. Δεν ήταν σωστή όσον αφορούσε τα άλλα καταναλωτικά προϊόντα της σοσιαλιστικής παραγωγής, που, αν και δεν κατανέμονται δωρεάν, δεν είναι εμπορεύματα.

Σωστά εκτιμούσε ότι στην ΕΣΣΔ η συνεταιριστική ιδιοκτησία (κολχόζ) και η κυκλοφορία προϊόντων ατομικής κατανάλωσης με τη μορφή εμπορευμάτων είχαν αρχίσει να γίνονται τροχοπέδη στην ισχυρή ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, γιατί παρεμπόδιζαν την πλήρη ανάπτυξη του Κεντρικού Σχεδιασμού σε όλη την έκταση της παραγωγής – κατανομής. Έδινε τις διαφορές μεταξύ των δύο συνεργαζόμενων τάξεων, της εργατικής και της κολχόζνικης αγροτικής, αλλά και την αναγκαιότητα εξάλειψής τους με τη σχεδιασμένη εξάλειψη της εμπορευματικότητας στην αγροτική παραγωγή και τη μετατροπή των κολχόζ σε κοινωνική ιδιοκτησία (20). H σοβιετική ηγεσία, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, εκτιμούσε, σωστά, ότι τα προβλήματα στο πεδίο της οικονομίας ήταν εκδήλωση της όξυνσης της αντίθεσης ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις που αναπτύσσονταν και τις σχέσεις παραγωγής που καθυστερούσαν. H ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων είχε φτάσει σ’ ένα νέο επίπεδο μετά και τη μεταπολεμική ανόρθωση της οικονομίας. Mια νέα δυναμική ώθηση στην περαιτέρω ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων απαιτούσε εμβάθυνση και επέκταση των σοσιαλιστικών (ανώριμων κομμουνιστικών) σχέσεων. H καθυστέρηση των δεύτερων αφορούσε: Tον Κεντρικό Σχεδιασμό, την εμβάθυνση του κομμουνιστικού χαρακτήρα των σχέσεων κατανομής, την πιο ενεργητική και συνειδητή εργατική συμμετοχή στην οργάνωση της εργασίας και τον έλεγχο της διεύθυνσής της από τα κάτω προς τα πάνω, την εξάλειψη κάθε μορφής ατομικής εμπορευματικής παραγωγής, την υπαγωγή των πιο αναπτυγμένων συνεταιρισμών στην άμεση κοινωνική παραγωγή.

Είχε ωριμάσει η ανάγκη, συνειδητά, καλά σχεδιασμένα, δηλαδή θεωρητικά και πολιτικά προετοιμασμένα, να επεκταθούν και να κυριαρχήσουν οι κομμουνιστικές σχέσεις σ’ εκείνα τα πεδία της κοινωνικής παραγωγής όπου στο προηγούμενο διάστημα δεν ήταν ακόμη δυνατή η επικράτησή τους (από την άποψη της υλικής τους ωριμότητας, της παραγωγικότητας της εργασίας).

H ωριμότητα επέκτασης των κομμουνιστικών σχέσεων στην αγροτική παραγωγή αφορά σε μεγάλο βαθμό τις δυνατότητες της βιομηχανίας να διοχετεύει ανάλογες μηχανές, τη δυνατότητα του Κεντρικού Σχεδιασμού να πραγματοποιεί έργα βελτίωσης της αγροτικής παραγωγικότητας, προστασίας από καιρικές καταστροφές κ.ά. Παρά το γεγονός ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1950 στην ΕΣΣΔ υπήρχε ακόμα ανισομετρία, είχαν διαμορφωθεί σημαντικές προϋποθέσεις μηχανοποίησης και υποδομών που έδιναν τη δυνατότητα για να προχωρήσει αυτή η κατεύθυνση. Στην Έκθεση Δράσης της KE του ΚΚ (μπ) στο 19ο Συνέδριο αναφέρονται μια σειρά στοιχεία που αποδεικνύουν το παραπάνω συμπέρασμα. H ύπαρξη 8.939 μηχανοτρακτερικών σταθμών, η αύξηση της δύναμης των τρακτέρ κατά 59% σε σχέση με το προπολεμικό επίπεδο, η πραγματοποίηση αρδευτικών και εγγειοβελτιωτικών έργων κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, το προχώρημα της συνένωσης των κολχόζ σε μεγαλύτερα μέσα στο δίχρονο 1950 – 1952 (97.000 κολχόζ το 1952 από 254.000 το 1950) κλπ. (21)

Όμως, παρέμεναν ακόμη μικρά κολχόζ (22) τα οποία έπρεπε να συνενωθούν σε μεγαλύτερα στην κατεύθυνση της κοινωνικοποίησης της αγροτικής παραγωγής, όπως υποστήριζε η ηγεσία του ΚΚ μπολσεβίκων. Τέθηκε ως στόχος ο αποκλεισμός του περισσεύματος της κολχόζνικης παραγωγής από την εμπορευματική κυκλοφορία και το πέρασμά της στο σύστημα ανταλλαγής ανάμεσα στην κρατική βιομηχανία και τα κολχόζ. Επίσης, άνοιξε η συζήτηση για την προοπτική διαμόρφωσης ενός ενιαίου οικονομικού οργάνου, που θα συνέβαλλε στην κατεύθυνση ενός «καθολικού παραγωγικού τομέα» που θα είχε την ευθύνη διάθεσης ολόκληρης της παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων.

Καθαρό ήταν το μέτωπο της κομματικής και κρατικής ηγεσίας στο ζήτημα της διαπάλης σχετικά με τις αναλογίες μεταξύ της Υποδιαίρεσης I της κοινωνικής παραγωγής (παραγωγή μέσων παραγωγής) και της Υποδιαίρεσης II (παραγωγή προϊόντων κατανάλωσης). Σωστά υποστήριζε το αναγκαίο προβάδισμα της Υποδιαίρεσης I στη σχεδιασμένη αναλογική κατανομή της εργασίας και της παραγωγής ανάμεσα στους διάφορους κλάδους της σοσιαλιστικής βιομηχανίας. Από αυτήν την κατηγορία της παραγωγής (Υποδιαίρεση I), εξαρτάται η διευρυμένη αναπαραγωγή, η σοσιαλιστική συσσώρευση (κοινωνικός πλούτος), απαραίτητη για τη μελλοντική διεύρυνση της κοινωνικής ευημερίας.

Οι σωστές θέσεις και κατευθύνσεις του Στάλιν και των «αντι-αγοραίων» οικονομολόγων και στελεχών του ΚΚ δεν μπόρεσαν να οδηγήσουν στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης θεωρητικής επεξεργασίας και αντίστοιχης πολιτικής γραμμής, ικανής να αντιμετωπίσει τις αγοραίες θεωρητικές θέσεις και πολιτικές επιλογές που ενισχύονταν. Σε αυτό συνέβαλαν οι ισχυρές κοινωνικές πιέσεις, αλλά και οι αντινομίες, ανεπάρκειες, ταλαντεύσεις που υπήρχαν στο αντι-αγοραίο ρεύμα.

18. Με την εσωκομματική διαπάλη στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εκφράστηκε, σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο, η κοινωνική αντίσταση (κολχόζνικοι αγρότες, διευθυντικά στελέχη στην αγροτική παραγωγή και στη βιομηχανία) στην ανάγκη επέκτασης και εμβάθυνσης των σοσιαλιστικών σχέσεων παραγωγής. H οξυμένη διαπάλη, που κατέληξε με τη θεωρητική αποδοχή του νόμου της αξίας ως νόμου του σοσιαλισμού, σήμαινε πολιτικές επιλογές με πιο άμεσες και ισχυρότερες επιπτώσεις στην πορεία της σοσιαλιστικής ανάπτυξης, συγκριτικά με το προπολεμικό διάστημα, όπου η υλική καθυστέρηση έκανε την επίδραση αυτών των θεωρητικών θέσεων πιο ανώδυνη.

Οι δυνάμεις αυτές εκφράστηκαν πολιτικά μέσα από τις θέσεις που υιοθετήθηκαν στις αποφάσεις του 20ού Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, που τελικά αποτέλεσε συνέδριο κυριαρχίας της δεξιάς οπορτουνιστικής παρέκκλισης. Σταδιακά υιοθετήθηκαν πολιτικές επιλογές που διεύρυναν τις εμπορευματοχρηματικές (δυνάμει καπιταλιστικές) σχέσεις, στο όνομα της διόρθωσης των αδυναμιών του Κεντρικού Σχεδιασμού και της διεύθυνσης των σοσιαλιστικών παραγωγικών μονάδων.

Για τα προβλήματα που ανέκυπταν στην οικονομία, χρησιμοποιήθηκαν ως λύσεις τρόποι και μέσα που ανήκαν στο παρελθόν. Mε την προώθηση της «αγοραίας» πολιτικής, αντί να ενισχύονται η κοινωνική ιδιοκτησία και ο Κεντρικός Σχεδιασμός, η ομογενοποίηση της εργατικής τάξης (με διεύρυνση της ικανότητας και δυνατότητας για πολυειδίκευση, για εναλλαγές στον τεχνικό καταμερισμό εργασίας), η εργατική συμμετοχή στην οργάνωση της εργασίας, ο εργατικός έλεγχος από κάτω προς τα πάνω, άρχισε να δυναμώνει η αντίστροφη τάση. Σε αυτό το υπόβαθρο σταδιακά υποχώρησε το επίπεδο της κοινωνικής συνείδησης. Χάθηκε η προηγούμενη εμπειρία και αποτελεσματικότητα που είχε το εργοστασιακό σοβιέτ, το Σταχανοφικό κίνημα στον έλεγχο της ποιότητας, στην αποτελεσματικότερη οργάνωση και διεύθυνση, στις ευρεσιτεχνίες για εξοικονόμηση υλών και χρόνου εργασίας κλπ.

Οι «αγοραίοι» οικονομολόγοι (Λίμπερμαν, Νεμτζίνοφ, Τραπέζνικοφ κ.ά.) ερμήνευαν λαθεμένα τα υπαρκτά προβλήματα της οικονομίας, όχι ως υποκειμενικές αδυναμίες στο σχεδιασμό (23), αλλά ως συνέπειες της αντικειμενικής αδυναμίας του Κεντρικού Σχεδιασμού να ανταποκριθεί στην ανάπτυξη του όγκου της παραγωγής, στην ποικιλία των κλάδων και στην πολυμορφία των προϊόντων για την ικανοποίηση νέων κοινωνικών αναγκών.

Ισχυρίστηκαν ότι θεωρητική αιτία ήταν η βουλησιαρχική άρνηση του εμπορευματικού χαρακτήρα της παραγωγής στο σοσιαλισμό, η υποτίμηση της ανάπτυξης της γεωργίας, η υπερεκτίμηση της δυνατότητας υποκειμενικής επέμβασης στη διεύθυνση της οικονομίας.

Υποστήριξαν ότι δεν ήταν δυνατό να προσδιορίζονται από τα κεντρικά όργανα η ποιότητα, η τεχνολογία, οι τιμές όλων των εμπορευμάτων, οι μισθοί, αλλά ότι χρειαζόταν και η χρησιμοποίηση των μηχανισμών της αγοράς για την εξυπηρέτηση των στόχων της σχεδιασμένης οικονομίας.

Έτσι, σε θεωρητικό επίπεδο κυριάρχησαν οι θεωρίες της «σοσιαλιστικής εμπορευματικής παραγωγής» ή «του σοσιαλισμού με αγορά», η αποδοχή του νόμου της αξίας ως νόμου του σοσιαλιστικού (ανώριμου κομμουνιστικού) τρόπου παραγωγής που λειτουργεί και στη φάση της σοσιαλιστικής ανάπτυξης. Αυτές οι θεωρίες αποτέλεσαν τη βάση διαμόρφωσης της οικονομικής πολιτικής (24).

19. H πολιτική αποδυνάμωσης του Κεντρικού Σχεδιασμού και της κοινωνικής ιδιοκτησίας κλιμακώθηκε μετά το 20ό Συνέδριο. Το 1957 καταργήθηκαν τα κλαδικά υπουργεία που διεύθυναν τη βιομηχανική παραγωγή σε όλη την ΕΣΣΔ και κατά Δημοκρατία και διαμορφώθηκαν τα Όργανα Περιφερειακής Διοίκησης «Σοβναρχόζ». Έτσι αδυνάτισε η κεντρική διεύθυνση του σχεδιασμού (25). Αντί να σχεδιαστεί η μετατροπή των κολχόζ σε σοβχόζ, και κυρίως να αρχίσει το σχεδιασμένο πέρασμα όλης της κολχόζνικης παραγωγής στον κρατικό έλεγχο, το 1958 τα τρακτέρ και άλλα μηχανήματα (26) πέρασαν στην ιδιοκτησία των κολχόζ (27), θέση που είχε απορριφθεί παλιότερα. Αυτές οι αλλαγές όχι μόνο δεν έλυσαν τα προβλήματα, αλλά αντίθετα έφεραν στην επιφάνεια ή δημιούργησαν νέα προβλήματα, όπως την έλλειψη ζωοτροφών, την υποχώρηση της τεχνολογικής ανανέωσης των κολχόζ.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960 ως αιτίες των προβλημάτων προσδιορίστηκαν τα λάθη υποκειμενικού χαρακτήρα της καθοδήγησης του αγροτικού τομέα της οικονομίας (28). Στις μεταρρυθμίσεις περιλήφθηκαν: H μείωση της ποσότητας παράδοσης προϊόντων από τα κολχόζ στο κράτος (29), η δυνατότητα πώλησης της περίσσειας ποσότητας σε υψηλότερες τιμές, η κατάργηση των περιορισμών στις συναλλαγές των ατομικών αγροτικών νοικοκυριών και του φόρου για ατομική κατοχή ζώων. Διαγράφηκαν χρέη κολχόζ από δάνεια της Κρατικής Τράπεζας, παρατάθηκαν οι προθεσμίες εξόφλησης οφειλών από χρηματικές προκαταβολές, επιτράπηκε η πώληση ζωοτροφών απευθείας σε ιδιοκτήτες ζώων. Έτσι διατηρήθηκε και ενισχύθηκε το μέρος της αγροτικής παραγωγής, που, προερχόμενο από τα ατομικά αγροτικά νοικοκυριά και τα κολχόζ, πουλιόταν ελεύθερα στην αγορά (30), αλλά βάθυνε η υστέρηση της κτηνοτροφικής παραγωγής, μεγάλωσε η διαφοροποίηση στην κάλυψη των αναγκών σε αγροτικά προϊόντα μεταξύ των περιφερειών και των Δημοκρατιών της ΕΣΣΔ.

Ανάλογη πολιτική ενίσχυσης του εμπορευματικού σε βάρος του άμεσα κοινωνικού χαρακτήρα, γνωστή ως «μεταρρύθμιση Κοσίγκιν» (31), ακολουθήθηκε και στη βιομηχανία («σύστημα ιδιοσυντήρησης των επιχειρήσεων» με ουσιαστικό και όχι τυπικό χαρακτήρα). Ισχυρίστηκαν ότι έτσι θα αντιμετωπιζόταν η μείωση των ρυθμών αύξησης της ετήσιας παραγωγικότητας της εργασίας και της ετήσιας παραγωγής στη βιομηχανία, που σημειώθηκε κατά τα πρώτα έτη της δεκαετίας του 1960, ως αποτέλεσμα των μέτρων υπονόμευσης του Κεντρικού Σχεδιασμού στην καθοδήγηση των κλάδων της βιομηχανίας (Σοβναρχόζ -1957).

Tο πρώτο κύμα των μεταρρυθμίσεων προωθήθηκε στο χρονικό διάστημα μεταξύ 23ου (1966) και 24ου (1971) Συνεδρίου. Σύμφωνα με το Νέο Σύστημα, οι πρόσθετες αμοιβές των διευθυντών (πριμ) θα υπολογίζονταν όχι με βάση την υπερκάλυψη του πλάνου σε όγκο παραγωγής (32), αλλά με βάση την υπερκάλυψη του πλάνου των πωλήσεων και θα ήταν συνάρτηση του ποσοστού του κέρδους της επιχείρησης. Ένα μέρος από τις πρόσθετες αμοιβές των εργατών θα προερχόταν επίσης από το κέρδος, όπως και η διεύρυνση της ικανοποίησης αναγκών στέγασης κ.ά. Έτσι, το κέρδος υιοθετήθηκε ως κίνητρο για την παραγωγή. Βάθυνε η διαφοροποίηση στο εργασιακό εισόδημα. Δόθηκε η δυνατότητα οριζόντιων εμπορευματοχρηματικών συναλλαγών μεταξύ των επιχειρήσεων, άμεσων συμφωνιών με «καταναλωτικές μονάδες και εμπορικές οργανώσεις», καθορισμού τιμών, διαμόρφωσης κέρδους στη βάση αυτών των συναλλαγών κλπ. Το Κεντρικό Σχέδιο θα καθόριζε το συνολικό ύψος της παραγωγής και τις επενδύσεις μόνο για νέες επιχειρήσεις. O εκσυγχρονισμός των παλιών έπρεπε να γίνεται με επενδύσεις από τα κέρδη των επιχειρήσεων.

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές αφορούσαν όλο το λεγόμενο τομέα της «παλλαϊκής ιδιοκτησίας», δηλαδή και τη λειτουργία των σοβχόζ (κρατικών αγροκτημάτων). Με απόφαση της ΚΕ του ΚΚΣΕ και του Υπουργικού Συμβουλίου της ΕΣΣΔ (13 Απρίλη 1967) άρχισε το πέρασμα των σοβχόζ σε καθεστώς πλήρους ιδιοσυντήρησης. Tο 1975 όλα τα σοβχόζ λειτουργούσαν «ιδιοσυντηρούμενα εξ ολοκλήρου» (33).

H θεωρητική διολίσθηση και η αντίστοιχη πολιτική οπισθοχώρησης στην ΕΣΣΔ ήρθαν σε μια νέα φάση που οι παραγωγικές δυνάμεις είχαν αναπτυχθεί σ’ ένα ανώτερο επίπεδο και απαιτούσαν αντίστοιχη ανάπτυξη του Κεντρικού Σχεδιασμού. Δηλαδή, ήταν ώριμη η ανάγκη εμβάθυνσης των σοσιαλιστικών σχέσεων.

Οι αγοραίες μεταρρυθμίσεις που επιλέχθηκαν δεν ήταν μονόδρομος. H αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικονομίας απαιτούσε την επεξεργασία αποτελεσματικότερων κινήτρων και δεικτών συνολικά του Κεντρικού Σχεδιασμού, καθώς και στην κλαδική και διακλαδική, στην επιχειρησιακή και διεπιχειρησιακή υλοποίησή του. Παράλληλα, απορρίφθηκαν προτάσεις και σχέδια για αξιοποίηση των ηλεκτρονικών υπολογιστών και της πληροφορικής (34) που μπορούσαν να συμβάλουν στη βελτίωση της τεχνικής επεξεργασίας στοιχείων, ώστε να βελτιώνεται και από αυτήν την άποψη η παρακολούθηση και ο έλεγχος της παραγωγής αξιών χρήσης με ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες.

Με τις αγοραίες μεταρρυθμίσεις, με την απόσπαση της σοσιαλιστικής παραγωγικής μονάδας από τον Κεντρικό Σχεδιασμό, αποδυναμώθηκε ο σοσιαλιστικός χαρακτήρας της ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Παραβιάστηκε η κατανομή «ανάλογα με την εργασία».

Το 24ο Συνέδριο του ΚΚΣΕ, με τις κατευθύνσεις του για τη διαμόρφωση του 9ου πεντάχρονου Σχεδίου (1971-1975), ανέτρεψε την αναλογική προτεραιότητα της Υποδιαίρεσης I έναντι της Υποδιαίρεσης II. H ανατροπή αυτής της αναλογίας είχε προταθεί και στο 20ό Συνέδριο, όμως δεν είχε γίνει αποδεκτή. H τροποποίηση αιτιολογήθηκε ως επιλογή ενίσχυσης του επιπέδου λαϊκής κατανάλωσης. Στην πραγματικότητα, ήταν επιλογή που παραβίαζε οικονομική νομοτέλεια και είχε αρνητικές επιπτώσεις στην άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας. H ανάπτυξη της παραγωγικότητας της εργασίας – θεμελιακό στοιχείο για την αύξηση του κοινωνικού πλούτου, την ικανοποίηση των κοινωνικών αναγκών και για την ολόπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου – προϋποθέτει ανάπτυξη των μέσων παραγωγής. O σχεδιασμός έπρεπε να αντιμετωπίσει με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα την εξής ανάγκη: Εισαγωγή σύγχρονης τεχνολογίας στη βιομηχανία, στις υπηρεσίες μεταφοράς, αποθήκευσης και κατανομής των προϊόντων.

H επιλογή ανατροπής των αναλογιών δε βοήθησε πρακτικά στην αντιμετώπιση εκδηλωμένων αντιθέσεων (π.χ. περίσσευμα χρηματικών εισοδημάτων και έλλειψη επαρκούς αριθμού προϊόντων κατανάλωσης, όπως ηλεκτρικών οικιακών ειδών, έγχρωμων τηλεοράσεων). Αντίθετα, απομάκρυνε τον Κεντρικό Σχεδιασμό από την ικανοποίηση του βασικού στόχου του: Την άνοδο της κοινωνικής ευημερίας. Όξυνε παραπέρα την αντίφαση μεταξύ του επιπέδου ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και του επιπέδου των κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής – κατανομής.

Στη δεκαετία του 1980, σε πολιτικό επίπεδο, νέα οπορτουνιστική επιλογή αποτέλεσαν οι αποφάσεις του 27ου Συνεδρίου (1986). Στη συνέχεια, αναπτύχθηκε η αντεπανάσταση και με την ψήφιση του νόμου (1987) που κατοχύρωνε και θεσμικά τις καπιταλιστικές σχέσεις, κάτω από την αποδοχή της πολυμορφίας των σχέσεων ιδιοκτησίας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, εγκαταλείφθηκε ταχύτατα η σοσιαλδημοκρατική προσέγγιση περί «οικονομίας της σχεδιοποιημένης αγοράς» (πλατφόρμα της ΚΕ του ΚΚΣΕ για το 28ο Συνέδριο) υπέρ της θέσης για «οικονομία της ρυθμιζόμενης αγοράς» και στη συνέχεια αντικαταστάθηκε από την «οικονομία της ελεύθερης αγοράς».

20. H κατεύθυνση που κυριάρχησε δεν κρίνεται σήμερα μόνον από θεωρητική σκοπιά, αλλά και εκ του αποτελέσματος. Μετά από δύο περίπου δεκαετίες εφαρμογής των μεταρρυθμίσεων, τα προβλήματα είχαν εμφανώς οξυνθεί. Εμφανίστηκε στασιμότητα για πρώτη φορά στην πορεία της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Παρέμεινε η τεχνολογική καθυστέρηση για τη μεγάλη πλειοψηφία των επιχειρήσεων. Εμφανίστηκαν ανεπάρκειες σε πολλά προϊόντα κατανάλωσης και άλλα προβλήματα στην «αγορά», επειδή επιχειρήσεις οδηγούσαν σε τεχνητή αύξηση των τιμών, αφήνοντας εμπορεύματα στις αποθήκες ή διοχετεύοντάς τα σε ελεγχόμενες ποσότητες.

Σημαντικός δείκτης υποχώρησης της σοβιετικής οικονομίας κατά τη δεκαετία του 1970 υπήρξε η υποχώρηση της συμμετοχής της ΕΣΣΔ στην παγκόσμια παραγωγή βιομηχανικών υλών και μεταποίησης.

H όλο και μεγαλύτερη ανάμειξη των στοιχείων της αγοράς στην άμεσα κοινωνική παραγωγή του σοσιαλισμού την αποδυνάμωνε: Οδήγησε σε πτώση της δυναμικής της σοσιαλιστικής ανάπτυξης. Ενισχύθηκε το βραχυπρόθεσμο ατομικό και ομαδικό συμφέρον (με αύξηση της διαφοροποίησης του εργασιακού εισοδήματος μεταξύ των εργαζομένων σε κάθε επιχείρηση, αυτών και του μηχανισμού διεύθυνσης, μεταξύ διαφορετικών επιχειρήσεων) σε βάρος των γενικών κοινωνικών συμφερόντων. Δημιουργήθηκε στην πορεία το κοινωνικό έδαφος για να ανδρωθεί και να επικρατήσει, τελικά, η αντεπανάσταση με όχημα την περεστρόικα.

Με τις μεταρρυθμίσεις δημιουργήθηκε η δυνατότητα, ώστε χρηματικά ποσά που είχαν συσσωρευτεί με παράνομους κυρίως τρόπους (λαθρεμπόριο κλπ.), να επενδύονται στη «μαύρη» (παράνομη) αγορά. Αυτή η δυνατότητα αφορούσε ιδιαίτερα τα στελέχη του μηχανισμού διεύθυνσης των επιχειρήσεων και των κλάδων, στελέχη των κολχόζ, του εξωτερικού εμπορίου. Στοιχεία για τη λεγόμενη «παραοικονομία» έδινε και η Εισαγγελία της ΕΣΣΔ. Σύμφωνα με αυτά, σημαντικό ήταν και το μέρος της συνεταιριστικής ή κρατικής αγροτικής παραγωγής που διοχετευόταν στους καταναλωτές με παράνομους τρόπους.

Ενισχύθηκε η διαφοροποίηση των εισοδημάτων των ατομικών αγροτοπαραγωγών, των κολχόζνικων, η αντίθεσή τους προς την τάση διεύρυνσης του άμεσα κοινωνικού χαρακτήρα της αγροτικής παραγωγής. Ένα τμήμα των αγροτών και τα διευθυντικά στελέχη των κολχόζ που πλούτιζαν ισχυροποιήθηκαν ως στρώμα παρεμπόδισης της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Ακόμη πιο έντονες ήταν οι κοινωνικές διαφορές στη βιομηχανία με τη συγκέντρωση «επιχειρησιακού κέρδους». Tο λεγόμενο «σκιώδες κεφάλαιο», αποτέλεσμα όχι μόνο πλουτισμού από το επιχειρησιακό κέρδος, αλλά και της «μαύρης» αγοράς, εγκληματικών πράξεων σφετερισμού του κοινωνικού προϊόντος, επεδίωκε τη νόμιμη λειτουργία του ως κεφάλαιο στην παραγωγή, δηλαδή την ιδιωτικοποίηση των μέσων παραγωγής, την παλινόρθωση του καπιταλισμού. Οι κάτοχοί του αποτέλεσαν την κινητήρια κοινωνική δύναμη της αντεπανάστασης. Αξιοποίησαν τη θέση τους στον κρατικό και κομματικό μηχανισμό. Βρήκαν στήριξη σε τμήματα του πληθυσμού, που αντικειμενικά από τη θέση τους ήταν πιο ευάλωτα στην επίδραση της αστικής ιδεολογίας και σε ταλαντεύσεις, π.χ. σημαντικό τμήμα της διανόησης, αλλά και τμήματα της νεολαίας, όπως η σπουδάζουσα (35). Αυτές οι δυνάμεις, άμεσα ή έμμεσα, επέδρασαν στο Κόμμα, ενισχύοντας την οπορτουνιστική διάβρωση και τον αντεπαναστατικό εκφυλισμό που εκφράστηκε με την πολιτική της «περεστρόικα» και διεκδίκησε τη θεσμική κατοχύρωση των καπιταλιστικών σχέσεων. Aυτό επιτεύχθηκε μετά την περεστρόικα, με την ανατροπή.

13. Αυτήν την κατεύθυνση επεξεργάστηκε το 15ο Συνέδριο (1927). Το ΠΚΚ(μπ) έδινε βάρος στην άνοδο της παραγωγικότητας του μικρού και μεσαίου νοικοκυριού, στον τεχνολογικό εξοπλισμό. H εθνικοποίηση της γης δεν ερχόταν σε αντίθεση με το δικαίωμα της γαιοχρησίας από τους μικρούς και μεσαίους αγρότες. Ευνοούσε το μικρό αγροτικό νοικοκυριό και τις μορφές συνένωσης των σκόρπιων αγροτικών νοικοκυριών από τις πιο απλές μορφές, τις συντροφιές, έως τα αρτέλ. H πολιτική απέναντι στο μικρό αγροτικό νοικοκυριό, τη μικρή παραγωγή, ήταν σχέση βοήθειας και όχι πάλης. Απέρριπτε την εκμηδένιση της κατώτερης οργάνωσης της παραγωγής στο όνομα της μεγαλύτερης. Ταυτόχρονα, πρόβαλλε τα πλεονεκτήματα των κολχόζ και σοβχόζ. Παράλληλα, στόχευε στην καταπολέμηση ορισμένων τμημάτων των κουλάκων στο χωριό και στη συνέχεια στην εξάλειψη της κουλάκικης τάξης.

14. Απόφαση της ΚΕ 15.3.1930 και προσωπικό άρθρο του I. Στάλιν («Ιλιγγος από τις επιτυχίες», I. B. Στάλιν, «Άπαντα», τ. 12, σελ. 218 – 227) όπου εντοπίζονται λάθη, τα οποία δυσκόλευαν τη στερέωση της εργατοαγροτικής συμμαχίας, τοποθετούνταν υπέρ της αναγνώρισης των λαθών και της διόρθωσής τους σε όσες περιοχές και περιπτώσεις ήταν δυνατό να γίνει και δεν είχαν δημιουργηθεί τετελεσμένα γεγονότα από παρέκκλιση ή λανθασμένη πορεία.

15. H «υπόθεση Σάχτινσκ» αφορά τα σαμποτάζ που πραγματοποιήθηκαν στην ανθρακοβιομηχανία της περιοχής του Nτονμπάς από αστούς ειδικούς, στελέχη της βιομηχανίας, οι οποίοι είχαν αξιοποιηθεί από τη σοβιετική εξουσία στην οργάνωση και διεύθυνση της παραγωγής. Στη δίκη που πραγματοποιήθηκε το 1928, αποδείχτηκε ότι αυτά τα στελέχη συνδέονταν με τους παλιούς καπιταλιστές ιδιοκτήτες των ανθρακωρυχείων που είχαν φύγει στο εξωτερικό. Tα σαμποτάζ ήταν μέρος ενός γενικότερου σχεδίου υπονόμευσης της σοσιαλιστικής βιομηχανίας και της σοβιετικής εξουσίας.

16. Παρά τις επιτυχίες που υπήρξαν στην εκπλήρωση του 4ου πεντάχρονου πλάνου (1946 – 1950), από την ηγεσία του ΚΚΣΕ εκείνη την εποχή επισημαίνονταν τα εξής προβλήματα: Αργοί ρυθμοί στην εισαγωγή των νέων επιτευγμάτων της επιστήμης και της τεχνικής σε μια σειρά κλάδους της βιομηχανίας και της αγροτικής παραγωγής. Εργοστάσια με παλιωμένο τεχνικό εξοπλισμό και χαμηλή παραγωγικότητα, παραγωγή εργαλειομηχανών και μηχανημάτων ξεπερασμένης τεχνολογίας. Φαινόμενα επανάπαυσης, ρουτίνας, αδράνειας στη διεύθυνση επιχειρήσεων, αδιαφορία για την εισαγωγή της τεχνικής προόδου, ως διαρκούς κίνησης για την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Καθυστέρηση στην ανόρθωση της αγροτικής παραγωγής, χαμηλή στρεμματική απόδοση στην καλλιέργεια των σιτηρών, χαμηλή παραγωγικότητα της κτηνοτροφικής παραγωγής, η συνολική παραγωγή της οποίας δεν είχε φτάσει στο προπολεμικό επίπεδο, με αποτέλεσμα ελλείψεις σε κρέας, γάλα, βούτυρο, λαχανικά και φρούτα που επηρέαζαν το γενικό στόχο για άνοδο του επιπέδου της κοινωνικής ευημερίας.

Πηγή: Γ. Mάλενκοφ, «Έκθεση δράσης της ΚΕ του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο του Κόμματος», εκδ. ΚΕ του ΚΚΕ, σελ. 48 – 64.

17. Γ. Mάλενκοφ, «Έκθεση Δράσης της ΚΕ του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο του Κόμματος», εκδ. ΚΕ του ΚΚΕ, σελ. 60.

18. I. B. Στάλιν, «Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1998, σελ . 77-78.

19. I. B. Στάλιν, «Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1998 , σελ. 44.

20. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι με την εξάλειψη του καπιταλισμού και του συστήματος της εκμετάλλευσης, με την ενίσχυση του σοσιαλιστικού καθεστώτος στη χώρα μας, θα έπρεπε να εξαφανιστεί η αντίθεση συμφερόντων ανάμεσα στην πόλη και το χωριό, ανάμεσα στη βιομηχανία και την αγροτική οικονομία. Έτσι και έγινε… Φυσικά οι εργάτες και η κολχόζνικη αγροτιά, παρ’ όλα αυτά, αποτελούν δυο τάξεις που ξεχωρίζουν η μία από την άλλη από την ίδια τους τη θέση. Όμως, αυτή η διαφορά με κανένα τρόπο δεν αδυνατίζει τη φιλία τους. Αντίθετα, τα συμφέροντά τους βρίσκονται σε μία κοινή κατεύθυνση, στην κατεύθυνση ενίσχυσης του σοσιαλιστικού καθεστώτος και της νίκης του κομμουνισμού (…)

Αν πάρουμε, π.χ., τη διαφορά ανάμεσα στην αγροτική οικονομία και τη βιομηχανία, τότε θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι οι συνθήκες εργασίας στην αγροτική οικονομία διαφέρουν από τις συνθήκες εργασίας στη βιομηχανία, αλλά πριν απ’ όλα και κατά κύριο λόγο πως στη βιομηχανία έχουμε κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και στο προϊόν της παραγωγής, τη στιγμή που στην αγροτική οικονομία έχουμε όχι κοινωνική, αλλά ομαδική, κολχόζνικη ιδιοκτησία. Έχουμε κιόλας πει ότι αυτή η κατάσταση οδηγεί στη διατήρηση της εμπορευματικής κυκλοφορίας, ότι μονάχα με την εξαφάνιση αυτής της διαφοράς ανάμεσα στη βιομηχανία και την αγροτική οικονομία, μπορεί να εξαφανιστεί η εμπορευματική παραγωγή με όλα τα επακόλουθα που απορρέουν απ’ αυτήν. Επομένως, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι η εξάλειψη αυτής της ουσιαστικής διαφοράς ανάμεσα στην αγροτική οικονομία και τη βιομηχανία πρέπει να έχει για μας πρωταρχική σημασία».

I. B. Στάλιν, «Οικονομικά προβλήματα του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ», εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1998, σελ. 50, 51, 52.

21. Γ. M. Mάλενκοφ «Έκθεση δράσης της ΚΕ του ΚΚ(μπ) της ΕΣΣΔ στο 19ο Συνέδριο του Κόμματος», 5 Οκτώβρη 1952, εκδ. ΚΕ του ΚΚΕ.

22. Υπήρχαν πολλά μικρά κολχόζ με 10-30 νοικοκυριά, με μικρές εκτάσεις γης, όπου δεν αξιοποιούνταν πλήρως τα τεχνικά μέσα και όπου τα έξοδα διοίκησης – διαχείρισης ήταν πολύ μεγάλα.

23. Καθυστέρηση στην ανάπτυξη μηχανισμού, που θα αντανακλούσε στον Κεντρικό Σχεδιασμό τις πραγματικά αναγκαίες αναλογίες μεταξύ κλάδων και τομέων της οικονομίας.

24. Έχει τη σημασία του να προσεχτεί πώς χαρακτηρίστηκαν τότε από αστικές δυνάμεις οι μεταρρυθμίσεις του 1965:

i) Χαρακτηρίστηκαν από την αστική οικονομική σκέψη ως επιστροφή στον καπιταλισμό (δημοσιεύματα «Economist», «Financial Times»).

ii) Είχαν τη στήριξη των Δυτικών αστών οικονομολόγων της κεϋνσιανής σχολής και της σοσιαλδημοκρατίας, οι οποίοι χαρακτήρισαν τις «μεταρρυθμίσεις» ως βελτίωση του σχεδιασμού με καταπολέμηση της γραφειοκρατίας.

25. Τα «Σοβναρχόζ» καταργήθηκαν το 1965 και επανήλθαν τα υπουργεία κατά κλάδο.

26. Τα τρακτέρ κλπ. έως τότε ήταν ιδιοκτησία του κράτους, βρίσκονταν συγκεντρωμένα σε σταθμούς (ΜΤΣ) και τα χειρίζονταν εργάτες.

27. Το Φλεβάρη του 1958, η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ αποφάσισε τη διάλυση των ΜΤΣ (Σταθμοί Μηχανών και Τρακτέρ) και την πώληση των τεχνικών μέσων τους στα κολχόζ, πολιτική η οποία οδήγησε στην πολύ μεγάλη διεύρυνση της κολχόζνικης ιδιοκτησίας και αντίστοιχη συρρίκνωση της κοινωνικής ιδιοκτησίας.

28. Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ το Μάρτη του 1965, με εισήγηση του Λ. Mπρέζνιεφ στο θέμα: «Τα επείγοντα μέτρα για την παραπέρα ανάπτυξη της αγροτικής οικονομίας της ΕΣΣΔ».

29. Μέχρι το 1958 στην ΕΣΣΔ χρησιμοποιούνταν μορφές εφοδιασμού αγροτικών προϊόντων από τα κολχόζ, οι οποίες περιόριζαν το αγοραίο στοιχείο ή ήταν μόνο τυπικά, στη μορφή εμπορευματικές, όχι κατ’ ουσίαν: Υποχρεωτικές προμήθειες σε χαμηλές τιμές εφοδιασμού, που είχαν τη δύναμη φόρου, συμφωνητικά, δηλαδή η πώληση από τα κολχόζ των προϊόντων τους με βάση συμφωνητικό με τις οργανώσεις εφοδιασμού, η αμοιβή σε είδος για την εργασία των ΜΤΣ, αγορές προϊόντων πάνω από τις υποχρεωτικές προμήθειες σε τιμές πιο υψηλές του εφοδιασμού. Το σύστημα των προμηθειών εφαρμόστηκε το 1932-1933. Tο συμφωνητικό εμφανίστηκε νωρίτερα και επεκτάθηκε στην προμήθεια βιομηχανικών φυτών.

30. Το 1970 το βοηθητικό νοικοκυριό στην ΕΣΣΔ παρήγε το 38% των λαχανικών, το 35% του κρέατος και το 53% των αυγών. Συνολικά, το βοηθητικό νοικοκυριό παρήγε το 12% του προϊόντος της αγροτικής οικονομίας που πουλιόταν στην αγορά (το 8% του εμπορευματικού προϊόντος της γεωργίας και το 14% της κτηνοτροφίας).

Πηγή: Οικονομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ της Μόσχας, «Πολιτική Οικονομία», εκδ. «Gutenberg», Αθήνα 1984, τ. 4, σελ. 319.

31. Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΣΕ, Σεπτέμβρης 1965, με θέμα: «Για τη βελτίωση της διεύθυνσης της βιομηχανίας, την τελειοποίηση του σχεδιασμού και το δυνάμωμα της οικονομικής παρότρυνσης της βιομηχανικής παραγωγής». Oι «μεταρρυθμίσεις Κοσίγκιν» κλιμακώθηκαν σε όλη τη δεκαετία του 1970.

32. Στη βιομηχανία οι μεταρρυθμίσεις εφαρμόστηκαν «πειραματικά» το 1962 στη λειτουργία δύο επιχειρήσεων παραγωγής ενδυμάτων, σύμφωνα με το προτεινόμενο από τον καθηγητή Λίμπερμαν σύστημα διεύθυνσης (γνωστό ως Σύστημα Χάρκοβου). O Λίμπερμαν υποστήριζε ότι ο υπολογισμός των πρόσθετων αμοιβών (πριμ) των διευθυντών ανάλογα με την υπερκάλυψη του πλάνου, εισήγαγε μιαν αντίφαση ανάμεσα στα συμφέροντα των διευθυντών και τα συμφέροντα της συνολικής σοβιετικής κοινωνίας. Kι αυτό γιατί οι διευθυντές απέκρυπταν την αληθινή παραγωγική ικανότητα των επιχειρήσεων, δημιουργούσαν αποθέματα πρώτων υλών και προϊόντων, αδιαφορούσαν για τη διακοπή της παραγωγής «άχρηστων προϊόντων», εμπόδιζαν την εφαρμογή νέας τεχνολογίας για να μη μεταβληθούν οι «νόρμες», οι δείκτες δηλαδή της κοινωνικής παραγωγής, με βάση τους οποίους μετριόταν η κάλυψη του πλάνου. Έτσι, π.χ. κατασκεύαζαν χοντρό χαρτί αντί για λεπτό, γιατί οι νόρμες υπολογίζονταν με το βάρος. Έκανε, δηλαδή, σωστές διαπιστώσεις, προτείνοντας, όμως, λανθασμένες πολιτικές. Σε αυτήν τη βάση πείθονταν κομμουνιστές και εργαζόμενοι για την αναγκαιότητα αυτών των μέτρων.

33. «Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια», τόμος 30, λήμμα Σοβχόζ, σελ. 607.

34. Β. Μ. Γκλουσκόφ «Υποθήκες για όσους μένουν», ΚΟΜΕΠ, 1/2005 και Ν. Ντ. Πιχόροβιτς, «Εναλλακτική λύση στη μεταρρύθμιση της αγοράς του 1065 χωρίς αποδέκτες», ΚΟΜΕΠ 3/2005.

35. Υλικά της Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης του ΚΚΕ (1995), «Εκτιμήσεις και προβληματισμοί για τους παράγοντες που καθόρισαν την ανατροπή του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη. Η αναγκαιότητα και επικαιρότητα του σοσιαλισμού», σελ. 23 – 24.

Οι αστοί θέλουν να γίνουν πειστικοί στην  αντισοσιαλιστική προπαγάνδα αλλά είναι προβλέψιμοι

«Γνωρίζουμε ότι το 1989 κατέρρευσε το Τείχος που χώριζε το Βερολίνο από το 1961. Το γεγονός, στη δημόσια ιστορία, έμεινε ως συνώνυμο της κατάρρευσης του κομμουνισμού. Είκοσι χρόνια αργότερα ας ξανασκεφτούμε το ζήτημα. Τι ήταν εκείνο που κατέρρευσε; Ας δούμε μερικά ερωτήματα. Κατέρρευσε ο κομμουνισμός ως ιδεολογία; Είναι απλοϊκό να τραβήξουμε μια γραμμή από τον Μαρξ στον Γκορμπατσόφ. Η Ιστορία δεν γράφεται μόνο με ιδέες και θεωρίες. Το καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε το 1917 δεν ήταν απλώς αποτύπωμα ιδεών, αλλά το αποτέλεσμα μιας συνάντησης ιδεών με μια σύνθετη αυτοκρατορία σε κατάρρευση, σε μια συγκεκριμένη εποχή, τη μεγαλύτερη έως τότε πολεμική ανάφλεξη στην Ευρώπη. Αυτή η συνάντηση πέρασε πολλές μεταμορφωτικές φάσεις από το 1917 έως το 1989, όπως του «πολεμικού κομμουνισμού», της Νέας Οικονομικής Πολιτικής, της βίαιης κολεκτιβοποίησης και εκβιομηχάνισης, του χρουστσοφικού ανοίγματος στην ιδιωτική οικονομία, τέλος της περεστρόικα. Οι φάσεις αυτές ήταν πολύ διαφορετικές η μία από την άλλη, αλλά την κρατική συνέχεια την εγγυήθηκε η συνοχή του πολιτικού καθεστώτος. Άρα το πρώτο ζητούμενο είναι τι συνέβη και χάθηκε αυτή η συνοχή το 1989 – 1991.

Κατέρρευσε μια ουτοπία, ένας κοινωνικός πειραματισμός; Αναμφίβολα το σοβιετικό καθεστώς είχε πολλά ουτοπικά στοιχεία. Ως σχήμα οργάνωσης της κοινωνίας, έμοιαζε περισσότερο με το κολεκτιβιστικό μέλλον που περιέγραψε ο Έντουαρντ Μπέλαμι για την Αμερική (κοιτάζοντας πίσω από το 2000) παρά με το όραμα του Μαρξ, όπως εκφράζεται λ.χ. στη Γερμανική Ιδεολογία. Ο υπαρκτός κομμουνισμός γεννήθηκε μεν από την επανάσταση, αλλά δημιουργήθηκε κυρίως μέσα από την εμπειρία ενός εκτεταμένου και σκληρού εμφυλίου πολέμου που στρατιωτικοποίησε το σοβιετικό καθεστώς. Τα ουτοπικά πειράματα των πρώτων χρόνων ήταν και τα πρώτα θύματα του πολέμου. Εκτός όμως από την ειδικά ρωσική εμπειρία, στη διαμόρφωση του καθεστώτος έπαιξε ρόλο και η γενικότερη ροπή στο πρώτο μισό του 20ού αιώνα προς τον ολοκληρωτισμό. Η «κοινωνική μηχανική», η τεχνολογία χειραγώγησης, η διείσδυση του κράτους σε κάθε πτυχή της κοινωνίας και σε κάθε στιγμή του ατόμου ήταν ζητήματα που κουβεντιάζονταν εκείνη την εποχή, με μεγάλη σοβαρότητα, τόσο στους επιστημονικούς και φιλοσοφικούς όσο και στους πολιτικούς κύκλους σε όλον τον δυτικό κόσμο. Τόσο ο ναζισμός όσο και ο σταλινικός κομμουνισμός χρησιμοποίησαν ιδέες, υλικά και μέσα που βρήκαν διαθέσιμα» (Αντώνης Λιάκος, καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο «Βήμα», 1/11/2009).

Ύπουλη προπαγάνδα

Στο παραπάνω απόσπασμα, ο κ. καθηγητής και ταχτικός αρθρογράφος του «Βήματος» επιχειρεί να εμφανιστεί ως μαρξιστής, προκειμένου να ρίξει αφενός το δηλητήριό του σε σχέση με το σοσιαλισμό, αφετέρου να γίνει πιο πειστικός στην προβολή της τετριμμένης καπιταλιστικής προπαγάνδας ότι ο σοσιαλισμός στην ΕΣΣΔ δεν ήταν σοσιαλισμός, αλλά ολοκληρωτισμός, φέρνοντας σε αντιπαράθεση τον Μαρξ, εμμέσως, με τον Λένιν για να φτάσει ανοιχτά να ταυτίζει τον Στάλιν με τον Χίτλερ και το σοσιαλισμό στην ΕΣΣΔ με το ναζισμό. Να αντιπαραθέσει την κοινωνία τη συλλογικά οργανωμένη, όπου όλος ο λαός με επικεφαλής την εργατική τάξη διαχειρίζεται τις υποθέσεις της σε όφελος όλου του λαού με το κράτος της εργατικής τάξης, με την ατομική ελευθερία την οποία καταστρατήγησε αυτό το κράτος. Έτσι, εμφανίζεται ως αυτός που πραγματικά είναι. Φανατικός θιασώτης του καπιταλισμού και της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Ο τρόπος που εμφανίζει τις ιδέες του δείχνει συγκαλυμμένη αντισοσιαλιστική προπαγάνδα. Αναφέρεται ως υποστηριχτής του Μαρξ, αλλά ενάντια στο σοσιαλισμό. Αντιπαραθέτει τη συλλογική κοινωνική οργάνωση της σοσιαλιστικής κοινωνίας στο ατομικό, επειδή ακριβώς είναι θιασώτης της κοινωνίας της εκμετάλλευσης. Και, για να ολοκληρώσει την αντισοσιαλιστική προπαγάνδα του, ταυτίζει τη συλλογική οργάνωση της σοσιαλιστικής κοινωνίας και το κράτος της με τον ολοκληρωτισμό. Γενικώς, αναπαράγει τη σοσιαλδημοκρατική άποψη περί «σοσιαλισμού με δημοκρατία και ατομική ελευθερία», λες και η προσωπικότητα χάνεται μέσα στη συλλογικότητα, ενώ είναι η συλλογικότητα προϋπόθεση για την ανάπτυξη της προσωπικότητας, προκειμένου να ενσταλάξει την άποψη ότι, αφενός ο Μαρξ μίλησε για άλλο σοσιαλισμό, μέγα ψέμα, αφετέρου να στηρίξει ιδεολογικοπολιτικά τον καπιταλισμό (ατομική ελευθερία, ατομική ιδιοκτησία).

Είναι γεγονός ότι, με αφορμή τα 20 χρόνια από το γκρέμισμα του τείχους, η αστική προπαγάνδα με την εμπειρία από την έως τώρα πολεμική της στην κομμουνιστική θεωρία – ιδεολογία και πολιτική και στο σοσιαλισμό, αλλά και με δεδομένη τη βαρβαρότητα στον πλανήτη μετά την αντεπανάσταση, ψάχνει ραφιναρισμένες μορφές αντισοσιαλιστικής επίθεσης. Και δε θα σταματήσει να κάνει και ραφιναρισμένη και ωμή επίθεση.

Γιατί, το φάντασμα του κομμουνισμού πλανιέται μέσα στα κεφάλια των αστών και τους προκαλεί ταραχή, παρά τις αντεπαναστατικές ανατροπές των σοσιαλιστικών καθεστώτων στην Ευρώπη και την ΕΣΣΔ στα 1989 – 1991 και τη μεγάλη οπισθοδρόμηση που έφεραν στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Φυσικά, παρά την προσωρινή υπεροχή του καπιταλισμού, οι αστοί ποτέ στα χρόνια που ακολούθησαν δεν εγκατέλειψαν την αντικομμουνιστική πάλη, παρά τους πανηγυρισμούς τους για οριστική και πλήρη νίκη τους, όπως υπεροπτικά προπαγάνδιζαν. Η οποία παίρνει διαστάσεις πολύμορφης πολεμικής, είτε ανοιχτής, είτε ύπουλης υπονομευτικής, με στόχο να διεισδύσει στις γραμμές του κομμουνιστικού κινήματος και των επαναστατικών κομμάτων η αμφισβήτηση του νομοτελειακού, του αντικειμενικού, του ιστορικά αναγκαίου για το επαναστατικό πέρασμα από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό και, άρα, του ουτοπικού της πάλης για την κοινωνική επανάσταση.

Δικαιολογημένα από τη σκοπιά των αστών, από τη στιγμή που το ΚΚΕ συνεχίζει σε θεωρητικό, αλλά και πρακτικό επίπεδο να παλεύει για την επαναστατική κατάχτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη, με τελικό σκοπό την οικοδόμηση του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Αυτό είναι και το στρατηγικό πλαίσιο, που καθορίζει τη συνέχεια στην έρευνα και μελέτη των αιτιών της αντεπανάστασης στα 1989 – 1991. Η συμβολή του Κομμουνιστικού Κόμματος στην επεξεργασία και ανάπτυξη της επαναστατικής θεωρίας στη βάση του μαρξισμού – λενινισμού είναι θεμελιακό στοιχείο και προϋπόθεση για την ολόπλευρη ανάπτυξη της πρακτικής επαναστατικής του δράσης. Αυτή η θεωρητική δουλειά του Κόμματός μας, που από στρατηγική άποψη έχει μεγάλη πρακτική σημασία, και αποτυπώνεται στην Απόφαση του 18ου Συνεδρίου, «Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό».

Ενάντια στο ΚΚΕ με τετριμμένα υλικά

Είναι γεγονός ότι αντιπαλεύουν το ΚΚΕ γιατί τους

κάθεται καρφί στο μάτι και όχι τυχαία.

Τους πονάει το γεγονός ότι το ΚΚΕ, παρά την ανατροπή του σοσιαλισμού, μελετά την πείρα της οικοδόμησής του, υπερασπίζεται το σοσιαλισμό. Προβάλλει τις κατακτήσεις του και γίνεται πιο ώριμο, αλλά και ικανό να συσπειρώνει την εργατική τάξη, ώστε να κάνει δική της υπόθεση τη σοσιαλιστική επανάσταση. Διδάσκεται από τα λάθη αυτής της πρώτης προσπάθειας, εξοπλίζεται θεωρητικά, ώστε να γίνεται πιο ικανό να ανταποκριθεί στο καθήκον της οικοδόμησης του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Η μελέτη από το ΚΚΕ του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε πατά γερά στις νομοτέλειες της κοινωνικής εξέλιξης. Αυτές, που διέπουν κάθε κοινωνικο-οικονομικό σχηματισμό, άρα και το σοσιαλισμό – κομμουνισμό ως ενιαίο σχηματισμό.

Η σταλινολογία ήταν μετά το 20ό Συνέδριο του ΚΚΣΕ το «αγαπημένο» τους αντικομμουνιστικό – αντισοβιετικό – αντισοσιαλιστικό προπαγανδιστικό πλαίσιο, ως περιεχόμενο της πιο επιθετικής ιμπεριαλιστικής δράσης στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Έχουν γίνει προβλέψιμοι οι αστοί. Και επαναλαμβάνονται. Αυτή είναι μια από τις αδυναμίες τους.

Η σφοδρή επίθεση στον Στάλιν είναι επίθεση στην οικοδόμηση του σοσιαλισμού, με δεδομένη τη λενινιστική υποθήκη ότι «κανένας δεν μπορεί να μας ανατρέψει εκτός από τα δικά μας λάθη», σε συνδυασμό με το ενδεχόμενο της απειλής που αποτελεί η δράση αντισοσιαλιστικών δυνάμεων που δρουν μέσα στις γραμμές του σοσιαλισμού ενάντια στο σοσιαλισμό. Αυτές δεν εξαλείφονται αυτόματα μετά την απαλλοτρίωση των καπιταλιστών. Ο σοσιαλισμός οικοδομείται σε οξύτατη διαπάλη με τον ιμπεριαλισμό, ο οποίος διαθέτει ακόμη σημαντικές δυνάμεις και ο οποίος δεν παραιτείται από την επιδίωξη παλινόρθωσης του καπιταλισμού. Και στο εσωτερικό της χώρας που οικοδομεί τη νέα κοινωνία, η αστική τάξη, που χάνει την εξουσία, γίνεται πολλαπλάσια πιο επικίνδυνη απ’ ό,τι πριν, αφού επιδιώκει να την επανακατακτήσει. Έχει δε μαζί της, ως ισχυρούς συμμάχους, τους καπιταλιστές όλου του κόσμου. Ταυτόχρονα, ο Λένιν επαναλάμβανε ότι η ύπαρξη μικρής εμπορευματικής παραγωγής αποτελεί κίνδυνο (αν γίνουν λάθη στη σοσιαλιστική οικοδόμηση) να γίνει μεγάλη.

Η εργατική εξουσία στην ΕΣΣΔ επέλεξε, από την αρχή, να αντιμετωπίσει την οικοδόμηση του σοσιαλισμού με μέτρα οικονομικού χαρακτήρα. Η επιλογή αυτή ήταν υποχρεωτική στη μεταβατική περίοδο, όπου η νέα εξουσία έπρεπε να οικοδομήσει τις βάσεις του σοσιαλισμού. Η ιμπεριαλιστική επέμβαση στα 1918 και η απομόνωση, όμως, υποχρέωσαν στην εφαρμογή της πολιτικής του «πολεμικού κομμουνισμού», δίχως την οποία δεν ήταν δυνατή η υπεράσπιση της σοσιαλιστικής επανάστασης. Το ΚΚΣΕ δεν ήθελε, και δεν είχε κανένα συμφέρον, η ταξική πάλη, που εντάθηκε την περίοδο εκείνη, να πάρει τη μορφή εμφύλιου πολέμου. Αυτός επιβλήθηκε, γιατί οι οπαδοί της ταξικής κοινωνίας δεν υποχωρούν εύκολα και προπάντων σιωπηλά. Την πολιτική του «πολεμικού κομμουνισμού» τη διαδέχτηκε η «Νέα Οικονομική Πολιτική» (ΝΕΠ) και αργότερα η πολιτική της «επίθεσης του σοσιαλισμού ενάντια στον καπιταλισμό» και της «ολοκληρωτικής συνεταιριστικής οργάνωσης της αγροτικής οικονομίας».

Το ΚΚΣΕ έδινε βάρος στην άνοδο της παραγωγικότητας του μικρού και μεσαίου νοικοκυριού, στον τεχνολογικό εξοπλισμό. Η εθνικοποίηση της γης δεν ερχόταν σε αντίθεση με το δικαίωμα της γαιοκτησίας από τους μικρούς και μεσαίους αγρότες. Η στάση απέναντι στο μικρό αγροτικό νοικοκυριό, τη μικρή παραγωγή, ήταν σχέση βοήθειας και όχι πάλης. Απέρριπτε την εκμηδένιση της κατώτερης οργάνωσης της παραγωγής στο όνομα της μεγαλύτερης. Ταυτόχρονα, πρόβαλλε τα πλεονεκτήματα των κολχόζ και σοβχόζ. Η επιδίωξη για ολοκληρωτική οργάνωση της οικονομίας ξεκίνησε με πολιτικό στόχο να κατανικήσει ορισμένα τμήματα των κουλάκων στο χωριό και στη συνέχεια να εξαλείψει την κουλάκικη τάξη στο χωριό. Γενικά, η σοβιετική εξουσία αντιμετώπισε με επιτυχία τα προβλήματα ανόρθωσης της βιομηχανίας, της αγροτικής παραγωγής και των μεταφορών. Έθεσε τις βάσεις της σοσιαλιστικής παραγωγής με θεαματικούς ρυθμούς ανάπτυξης και σε συνθήκες όξυνσης της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις σοσιαλιστικές και τις καπιταλιστικές δυνάμεις (κουλάκοι και τμήμα της διανόησης, που προέρχεται από την κυρίαρχη τάξη).

Οι συγκεκριμένες συνθήκες (περικύκλωση, απειλή πολέμου, σε συνδυασμό με τη μεγάλη καθυστέρηση) επέβαλαν ταχύτατους ρυθμούς στην προώθηση της κολεκτιβοποίησης. Έτσι νικήθηκε η αστική τάξη του χωριού και προωθήθηκε η κολεκτιβοποίηση. Ταυτόχρονα, η σοβιετική εξουσία μετά την προσωρινή περίοδο της ΝΕΠ αποφάσισε να εξαλείψει τους ΝΕΠμεν, δηλαδή τους καπιταλιστές που δρούσαν με επιλογή της νέας εξουσίας σε κάποιους, έστω και μικρούς συγκριτικά με ολόκληρη τη βιομηχανία, τομείς της. Ήταν καπιταλιστές που χωρίς ιδιοκτησία τούς παραχωρήθηκαν μικρά εργοστάσια και, επομένως, δρούσαν με κίνητρο το κέρδος. Εδώ εκφράστηκε η πάλη για την εξάλειψη των όποιων υπολειμμάτων καπιταλιστών. Υπολείμματα, που παρέμειναν στην ΕΣΣΔ, λόγω συγκεκριμένων ιστορικών συνθηκών, στην καθυστέρηση, από την άποψη του επιπέδου ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων, σε σύγκριση με τις τότε ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες. Η αντικατάσταση της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας στο χωριό από τη συνεταιριστική βρέθηκε στο στόχαστρό τους. Όπως, βεβαίως, και η κατάργηση των όποιων καπιταλιστών συνέχιζαν να υπάρχουν, σε μικρό βεβαίως ποσοστό, στη βιομηχανία. Γιατί; Μα, ακριβώς γιατί η συγκεκριμένη πολιτική για την πορεία οικοδόμησης των νέων σχέσεων παραγωγής κατέστρεφε τους παράγοντες που θα μπορούσαν να επιδράσουν στην καπιταλιστική παλινόρθωση, δηλαδή τους παράγοντες εκδήλωσης αντεπανάστασης.

Υπεράσπιση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής

Υπογραμμίζουμε πως οι καπιταλιστές, τα κόμματά τους, τα επιτελεία τους, προπαγανδιστικά και άλλα, έχουν το ταξικό κριτήριο υψηλά ανεπτυγμένο, γνωρίζοντας και αυτοί, όπως και εμείς, τους νόμους της κοινωνικής εξέλιξης. Ταξικό κριτήριο, που θεμέλιό του έχει το ζήτημα της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και κατανομής. Το οποίο μένει αναλλοίωτο στην κοινωνία, όσο συνεχίζει να διατηρείται η ταξική τους εξουσία. Μόνον έτσι συνεχίζουν, ακόμη και ιστορικά αναγκαίες κοινωνικές ανατροπές για το πέρασμα από έναν κοινωνικό οικονομικό σχηματισμό στον επόμενο, από μια κατώτερη ιστορικά κοινωνική βαθμίδα σε μιαν ανώτερη, να καθυστερούν και να διατηρούνται αντιδραστικές σχέσεις παραγωγής, φρενάροντας τη δυνατότητα και προοπτική πλήρους απελευθέρωσης και πλέριας ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων με πρώτη απ’ όλες την εργατική δύναμη, σε όφελος όχι μιας τάξης, αυτής που έχει την ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, αλλά ολόκληρης της κοινωνίας με την επαναστατική αλλαγή ολόκληρης της οικονομικής βάσης της παλιάς κοινωνίας, της κατάργησης των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και την ολοκληρωτική εδραίωση και νίκη των κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής. Που μέχρι να νικήσουν οριστικά, ενυπάρχει και ελλοχεύει ο κίνδυνος της αντεπανάστασης. Οι αστοί δεν το αντιμετωπίζουν αυτό μόνο από ταξικό ένστικτο, αλλά και από τη συσσωρευμένη ιστορική πείρα και την πορεία οριστικής νίκης των δικών τους σχέσεων παραγωγής πάνω στη φεουδαρχία, επίσης και από τη γνώση του αναπόφευκτου της κατάργησής τους, της αντικατάστασης της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής από την κοινωνική. Που προϋποθέτει την κατάχτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη και τους συμμάχους της, τη διατήρηση του χαρακτήρα της ως «δικτατορίας του προλεταριάτου», μέχρι την οριστική και πλήρη νίκη και καθολική κυριαρχία των κομμουνιστικών σχέσεων παραγωγής, αφού με μοχλό την εξουσία και με την καθοδήγηση της επαναστατικής πρωτοπορίας της εργατικής τάξης, δηλαδή του Κομμουνιστικού Κόμματος, οικοδομείται απ’ όλο το λαό η οικονομική βάση του σοσιαλισμού – κομμουνισμού. Γι’ αυτό και η ύπουλη, γι’ αυτό και επικίνδυνη, προπαγάνδα του κ. καθηγητή στο «Βήμα».

Η προσφορά του σοσιαλισμού

«H ανάπτυξη του καπιταλισμού και η πάλη των τάξεων έφερε νομοτελειακά τον κομμουνισμό στο ιστορικό προσκήνιο στα μέσα του 19ου αιώνα. Το πρώτο επιστημονικό κομμουνιστικό πρόγραμμα είναι το «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» που έγραψαν οι K. Μαρξ – Φρ. Ένγκελς πριν από 160 χρόνια, το 1848. H πρώτη προλεταριακή επανάσταση ήταν η Παρισινή Κομμούνα το 1871. O 20ός αιώνας έφερε την επιτυχία της Οχτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης στη Ρωσία το 1917, που υπήρξε η αφετηρία για ένα από τα μεγαλύτερα κατορθώματα του πολιτισμού στην Ιστορία της ανθρωπότητας, την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Στη συνέχεια, μετά το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατακτήθηκε η εξουσία, με σκοπό τη σοσιαλιστική οικοδόμηση, σε μια σειρά χώρες στην Ευρώπη, στην Ασία, αλλά και στην αμερικανική ήπειρο, στην Κούβα.

Παρά τα όποια προβλήματα των σοσιαλιστικών χωρών, το διαμορφωμένο σοσιαλιστικό σύστημα στον 20ό αιώνα απέδειξε την ανωτερότητα του σοσιαλισμού έναντι του καπιταλισμού, τα τεράστια πλεονεκτήματα που παρέχει για την εργασία και τη ζωή των εργαζομένων.

H Σοβιετική Ένωση και το παγκόσμιο σοσιαλιστικό σύστημα αποτέλεσαν το μόνο πραγματικό αντίβαρο στην ιμπεριαλιστική επιθετικότητα. O ρόλος της Σοβιετικής Ένωσης στην Αντιφασιστική Νίκη των Λαών, κατά το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν καθοριστικός. H Ένωση Σοσιαλιστικών Σοβιετικών Δημοκρατιών (ΕΣΣΔ) συνέτριψε τη στρατιωτική μηχανή της Γερμανίας και των συμμάχων της, που είχαν εισβάλει στο έδαφός της. Απελευθέρωσε σειρά χωρών της Ευρώπης από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής. Για τη σοσιαλιστική πατρίδα έδωσαν τη ζωή τους πάνω από 20 εκατομμύρια Σοβιετικοί πολίτες, περίπου 10 εκατομμύρια ακόμα έμειναν ανάπηροι ή τραυματίστηκαν, ενώ τεράστιες ήταν οι υλικές καταστροφές.

Οι νίκες του Κόκκινου Στρατού ώθησαν σημαντικά την ανάπτυξη των εθνικοαπελευθερωτικών και αντιφασιστικών κινημάτων, στα οποία πρωτοστατούσαν τα Κομμουνιστικά Κόμματα. Σε χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με την καθοριστική συμβολή της ΕΣΣΔ, η αντιφασιστική πάλη συνδέθηκε με την ανατροπή της αστικής εξουσίας.

Tα σοσιαλιστικά κράτη έδωσαν ιστορικά παραδείγματα διεθνιστικής αλληλεγγύης σε λαούς που αγωνίζονταν ενάντια στην εκμετάλλευση, στην ξένη κατοχή και στις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις. Συνέβαλαν αποφασιστικά στην κατάλυση του αποικιοκρατικού συστήματος και στον περιορισμό των πολεμικών συγκρούσεων και αντιπαραθέσεων.

Οι κατακτήσεις των εργαζομένων στα σοσιαλιστικά κράτη, για αρκετές δεκαετίες, ήταν σημείο αναφοράς και συνέβαλαν στην απόσπαση κατακτήσεων από το εργατικό και λαϊκό κίνημα των καπιταλιστικών κοινωνιών. O διεθνής συσχετισμός δυνάμεων, που διαμορφώθηκε μετά το B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επέδρασε, ώστε τα καπιταλιστικά κράτη να υποχρεωθούν, σε ένα βαθμό, σε υποχωρήσεις και ελιγμούς, για να αναχαιτίσουν την επαναστατική γραμμή πάλης, να διαμορφώσουν συνθήκες ενσωμάτωσης του εργατικού κινήματος.

H κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής απελευθέρωσε τον άνθρωπο από τα δεσμά της μισθωτής σκλαβιάς, άνοιξε το δρόμο για την παραγωγή και την ανάπτυξη των επιστημών, με στόχο την ικανοποίηση των λαϊκών αναγκών. Έτσι, όλοι είχαν εξασφαλισμένη εργασία, δημόσια δωρεάν ιατρική περίθαλψη και Παιδεία, παροχή φθηνών υπηρεσιών από το κράτος, κατοικία, πρόσβαση στην πνευματική και πολιτιστική δημιουργία. H ριζική εξάλειψη της τρομερής κληρονομιάς του αναλφαβητισμού, σε συνδυασμό με την άνοδο του γενικού επιπέδου μόρφωσης και ειδίκευσης, και ο εκμηδενισμός της ανεργίας αποτελούν μοναδικά σοσιαλιστικά επιτεύγματα. Στη Σοβιετική Ένωση, σύμφωνα με την απογραφή του 1970, είχαν αποκτήσει μέση ή ανώτατη μόρφωση πάνω από τα 3/4 του απασχολούμενου πληθυσμού στις πόλεις και το 50% των εργαζομένων στο χωριό.

H ΕΣΣΔ στην εικοσιτετράχρονη, πριν από τη ναζιστική επίθεση, πορεία της, πραγματοποίησε αλματώδη οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη, αμβλύνοντας την ανισομετρία που είχε κληρονομήσει. H πολιτιστική επανάσταση, ως αναπόσπαστο στοιχείο της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, έδωσε τη δυνατότητα στους εργαζόμενους να γνωρίσουν τις κατακτήσεις του ανθρώπινου πολιτισμού.

Στη Σοβιετική Ένωση, το 1975, είχε καθιερωθεί με νόμο ότι οι ώρες εργασίας δεν μπορούσαν να ξεπερνούν τις 41 την εβδομάδα, από τις λιγότερες στον κόσμο. Σε όλους τους εργαζόμενους εξασφαλίζονταν ημέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και ετήσιες άδειες με αποδοχές. Διευρύνθηκε ο μη εργάσιμος χρόνος, άλλαξε το περιεχόμενό του. Μετατράπηκε σε χρόνο για την ανάπτυξη του πολιτιστικού και μορφωτικού επιπέδου των εργαζομένων, την ενίσχυση της συμμετοχής τους στην εργατική εξουσία και στον έλεγχο της διεύθυνσης των παραγωγικών μονάδων.

H Κοινωνική Ασφάλιση των εργαζομένων ήταν φροντίδα πρώτης προτεραιότητας του σοσιαλιστικού κράτους. Δημιουργήθηκε το καθολικό σύστημα συνταξιοδότησης, με σημαντικό επίτευγμα το χαμηλό όριο ηλικίας για συνταξιοδότηση (55 χρόνια για τις γυναίκες, 60 για τους άνδρες). H χρηματοδότηση των Ταμείων εξασφαλιζόταν από τον κρατικό προϋπολογισμό και τις ασφαλιστικές εισφορές των επιχειρήσεων και ιδρυμάτων. Ανάλογες συνθήκες επικρατούσαν και στα υπόλοιπα ευρωπαϊκά σοσιαλιστικά κράτη.

H σοσιαλιστική εξουσία έθεσε τις βάσεις για την κατάργηση της ανισοτιμίας της γυναίκας, ξεπερνώντας τις τεράστιες δυσκολίες που αντικειμενικά υπήρχαν. Εξασφάλισε, στην πράξη, τον κοινωνικό χαρακτήρα της μητρότητας, την κοινωνική φροντίδα για το παιδί. Κατοχύρωσε για τη γυναίκα ίσα δικαιώματα με τον άνδρα στον οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό τομέα, αν και δεν είχε ακόμα εξαλειφθεί κάθε μορφή ανισότιμων σχέσεων με το άλλο φύλο, που είχαν παγιωθεί σε μια μακραίωνη πορεία.

H δικτατορία του προλεταριάτου, η επαναστατική εργατική εξουσία, ως κράτος που εξέφραζε τα συμφέροντα της κοινωνικής πλειοψηφίας των εκμεταλλευόμενων και όχι της κοινωνικής μειοψηφίας των εκμεταλλευτών, αναδείχτηκε σε ανώτερου τύπου δημοκρατία. Για πρώτη φορά στην Ιστορία, έδωσε τη δυνατότητα η μονάδα παραγωγής να γίνει ο πυρήνας της δημοκρατίας, με την αντιπροσωπευτική συμμετοχή των εργαζομένων στην εξουσία και τη διεύθυνση, τη δυνατότητα να εκλέγουν και να ανακαλούν εκπροσώπους των εργαζομένων στα ανώτερα όργανα της εξουσίας. H εργατική εξουσία έβγαλε τις μάζες από το περιθώριο, αναπτύχθηκε ένας μεγάλος αριθμός μαζικών οργανώσεων, συνδικαλιστικών, πολιτιστικών, μορφωτικών, γυναικείων, νεολαιίστικων όπου ήταν οργανωμένη η πλειοψηφία του πληθυσμού.

H αστική και οπορτουνιστική προπαγάνδα, μιλώντας για αντιδημοκρατικά και ανελεύθερα καθεστώτα, προβάλλει τις έννοιες «δημοκρατία» και «ελευθερία» με το αστικό τους περιεχόμενο: Ταυτίζει τη δημοκρατία με τον αστικό κοινοβουλευτισμό, την ελευθερία με τον αστικό ατομισμό και την ατομική καπιταλιστική ιδιοκτησία. Tο πραγματικό περιεχόμενο της ελευθερίας και της δημοκρατίας στον καπιταλισμό είναι ο οικονομικός καταναγκασμός της μισθωτής σκλαβιάς και η δικτατορία του κεφαλαίου γενικά στην κοινωνία και ειδικά μέσα στις καπιταλιστικές επιχειρήσεις. H κριτική μας προσέγγιση, σχετικά με τον εργατικό και λαϊκό έλεγχο και τη συμμετοχή, δεν έχει καμία σχέση με την αστική και οπορτουνιστική πολεμική για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες στην ΕΣΣΔ.

H Οκτωβριανή Επανάσταση εγκαινίασε τη διαδικασία ισοτιμίας εθνών και εθνοτήτων, στο πλαίσιο ενός τεράστιου πολυεθνικού κράτους και έδωσε την κατεύθυνση επίλυσης του εθνικού προβλήματος με την εξάλειψη της εθνικής καταπίεσης σε όλες τις μορφές και εκδηλώσεις της. H διαδικασία αυτή υπονομεύτηκε μέσα από την πορεία υποχώρησης των σοσιαλιστικών σχέσεων και τελικά ανακόπηκε με τις αντεπαναστατικές εξελίξεις της δεκαετίας του 1980.

Τα σοσιαλιστικά κράτη έκαναν σοβαρή προσπάθεια να αναπτύξουν συνεργασία και οικονομικές σχέσεις, με βάση την αρχή του προλεταριακού διεθνισμού. Με την ίδρυση, το 1949, του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (ΣΟΑ), έγινε προσπάθεια να διαμορφωθεί ένας νέος, άγνωστος ως τότε, τύπος διεθνών σχέσεων, που βασιζόταν στις αρχές της ισοτιμίας, του αμοιβαίου οφέλους και της αλληλοβοήθειας κρατών που οικοδομούσαν το σοσιαλισμό. Το επίπεδο ανάπτυξης του σοσιαλισμού σε κάθε επαναστατικό εργατικό κράτος δεν ήταν το ίδιο. Σε μεγάλο βαθμό εξαρτιόταν από το επίπεδο καπιταλιστικής ανάπτυξης όταν πάρθηκε η εξουσία, ζήτημα που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση και σύγκριση.

Οι κατακτήσεις που, αναμφισβήτητα, σημειώθηκαν στα σοσιαλιστικά κράτη, σε σύγκριση με το σημείο εκκίνησής τους, αλλά και σε σύγκριση με τη ζωή των εργαζομένων στον καπιταλιστικό κόσμο, αποδεικνύουν ότι ο σοσιαλισμός έχει εγγενείς δυνατότητες για αλματώδη και συνεχή άνοδο της κοινωνικής ευημερίας και ολόπλευρης ανάπτυξης του ανθρώπου.

Το ιστορικά καινούριο είναι ότι η ανάπτυξη αφορούσε στο σύνολο των μαζών, σε αντίθεση με την καπιταλιστική ανάπτυξη τη συνδεδεμένη με την εκμετάλλευση και την κοινωνική αδικία, με τεράστιες καταστροφές, όπως των αυτόχθονων πληθυσμών στην αμερικανική ήπειρο, στην Αυστραλία, με το μαζικό δουλεμπόριο στις ΗΠΑ των προηγούμενων αιώνων, με την αποικιοκρατική εκμετάλλευση, με την αναρχία στην παραγωγή και τις καταστροφές των μεγάλων οικονομικών κρίσεων, τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους, την παιδική εργασία και τόσα άλλα.

H προσφορά και η υπεροχή της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ πρέπει να κριθεί σε συνάρτηση με την ιμπεριαλιστική στρατηγική περικύκλωσής της, που προκάλεσε μεγάλες καταστροφές, συνεχή εμπόδια και απειλές».(Από την Απόφαση του 18ου Συνεδρίου του ΚΚΕ με τις «Εκτιμήσεις και συμπεράσματα από τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στον 20ό αιώνα με επίκεντρο την ΕΣΣΔ. Η αντίληψη του ΚΚΕ για το σοσιαλισμό»).

Σε αντίθεση με όλα αυτά ο καπιταλισμός, όσα χρόνια υπάρχει σαν κοινωνικοοικονομικό σύστημα, δεν έχει να παρουσιάσει ούτε στιγμή στην ιστορία του, που να έχει εξαλείψει την ανεργία, τη φτώχεια, την εξαθλίωση, τον αναλφαβητισμό, τις τεράστιες κοινωνικές ανισότητες. Και δεν έχει να επιδείξει ούτε μια στιγμή που η κυρίαρχη τάξη των κεφαλαιοκρατών να μην επιζητούσε τον πόλεμο είτε ως διέξοδο από την οικονομική κρίση, είτε σε συνδυασμό με αυτή τη διέξοδο, το εδαφικό μοίρασμα του κόσμου, την υποδούλωση λαών και χωρών προκειμένου το κεφάλαιο να δυναμώνει και να μεγεθύνεται αποσπώντας πρόσθετα κέρδη από την ένταση της εκμετάλλευσης άλλων λαών. Μοναδική πραγματικά περίοδος που ο διεθνής καπιταλισμός στριμώχτηκε ως προς την πολεμοκαπηλία του, ήταν η περίοδος που το σοσιαλιστικό στρατόπεδο αποτελούσε το πραγματικό αντίπαλο δέος σε κάθε επιθετική-επεμβατική προσπάθεια.

Δεν είναι τυχαίο ότι σύμφωνα με τα στοιχεία πρόσφατης έρευνας που δόθηκε πριν λίγες ημέρες στη δημοσιότητα για τα 20 χρόνια από τις ανατροπές, στην Ουγγαρία το 72% δηλώνουν πως η οικονομική τους κατάσταση ήταν καλύτερη επί σοσιαλιστικής διακυβέρνησης. Στην Ουκρανία, το 1991 τάσσονταν υπέρ των καπιταλιστικών αλλαγών το 52%, σήμερα υπέρ δηλώνει μόνο το 36%. Το 62% των Βουλγάρων πιστεύει ότι ζούσε καλύτερα κατά τη διάρκεια της σοσιαλιστικής διακυβέρνησης της χώρας, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά την ανωτερότητα του σοσιαλισμού, με τις κατακτήσεις και τα δικαιώματα που απολάμβαναν, παρά την εντεινόμενη αντικομμουνιστική εκστρατεία των τελευταίων χρόνων.

Την έρευνα διεξήγαγε το Ερευνητικό Κέντρο «Pew» – που ο προκάτοχός του «Times Mirror Center» είχε διεξαγάγει παρόμοια έρευνα την άνοιξη του 1991.

Στη ΓΛΔ επίσης το 57% σε πρόσφατη έρευνα δήλωνε ότι η ζωή ήταν καλύτερη στο σοσιαλισμό, παρά σήμερα.

Στην Τσεχία, σε αντίστοιχες έρευνες καταγράφεται πως η κατάσταση ήταν πολύ καλύτερη στη διάρκεια του σοσιαλισμού στους τομείς της κοινωνικής πρόνοιας, της υγείας, της παιδείας, του πολιτισμού, της φροντίδας του παιδιού και της τρίτης ηλικίας. Ίδια εικόνα υπάρχει στην πρώην ΓΛΔ (παρόλο που υπάρχει πιο θετική άποψη για την «επανένωση»). Επίσης, στη Σλοβακία και τη Λιθουανία το 48% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι σήμερα ζει χειρότερα από ό,τι πριν από 20 χρόνια. Την αντίθεσή τους επίσης εκφράζουν στην ένταξη των χωρών τους στο ΝΑΤΟ.

Αποτέλεσμα των ενδογενών δυνατοτήτων της σοσιαλιστικής οικονομίας

Τα επιτεύγματα του σοσιαλισμού για την εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά στρώματα είναι αποτέλεσμα της φύσης του σοσιαλισμού, των ενδογενών δυνατοτήτων ανάπτυξης του ίδιου του συστήματος. Δυνατοτήτων που προκύπτουν κάτω από το γεγονός της αντικατάστασης της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής από την κοινωνική ιδιοκτησία σ’ αυτά. Ο σοσιαλισμός κοινωνικοποιώντας τα μέσα παραγωγής, κοινωνικοποιεί και τα αποτελέσματά της, τον παραγόμενο από τους άμεσους παραγωγούς πλούτο και τον θέτει σε όφελος ολόκληρης της κοινωνίας. Παράγει, όχι με κίνητρο το κέρδος, αλλά για την ικανοποίηση των αναγκών της κοινωνίας και των ανθρώπων που παράγουν, άρα καρπώνονται οι ίδιοι τον πλούτο τους. Ταυτόχρονα η κοινωνικοποίηση των μέσων παραγωγής δίνει τη δυνατότητα της ανάπτυξης της οικονομίας μέσω του κεντρικού πανεθνικού σχεδιασμού, σε συνδυασμό με την κινητοποίηση από το Κόμμα της εργατικής τάξης, του λαού για την καθολική συμμετοχή του στην οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας και στην ανάπτυξη της παραγωγικότητας της εργασίας με την συνεχή πρόοδο στην επιστήμη και την τεχνική και την εφαρμογή των αποτελεσμάτων στην παραγωγή. Αποκαθίστανται οι αναλογίες ανάμεσα στους τομείς και στους διάφορους κλάδους της οικονομίας, δεν υπάρχουν φαινόμενα κρίσης, διευρύνονται συνεχώς οι ανάγκες για παραπέρα ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων χωρίς διακοπή.

Σ’ αυτές τις δυνατότητες οφείλονται τα άλματα στην ανάπτυξη της ΕΣΣΔ συγκριτικά με την τσαρική Ρωσία. Η προεπαναστατική Ρωσία κατείχε την πέμπτη θέση στον κόσμο στην παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων και την τέταρτη στην Ευρώπη. Λίγο πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έφτασε στη δεύτερη θέση στον κόσμο και στην πρώτη στην Ευρώπη. Ο πόλεμος κατέστρεψε το 30% του εθνικού πλούτου της ΕΣΣΔ, αλλά μέσα σε πέντε χρόνια από τον τερματισμό του, το 1950, το εθνικό εισόδημα έφτασε στα 164% του επιπέδου του 1940, η βιομηχανική παραγωγή στα 172% και η αγροτική στα 99%. Η ΕΣΣΔ, ακόμη και στην εικοσιτετράχρονη, πριν από το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, πορεία της, πραγματοποίησε άλματα αιώνων στη βιομηχανική και οικονομική της ανάπτυξη. Αν στα 1913 το εθνικό εισόδημα της Ρωσίας ήταν 1, (μια μονάδα), στα 1940 έγινε 5,1 ενώ στα 1950 έγινε 8,2, στα 1965 έγινε 29 και στα 1975 έγινε 56.

Το εθνικό εισόδημα της ΕΣΣΔ, αυξανόταν κατά 8,1%, ενώ των ΗΠΑ κατά 3,2%, σε ετήσια βάση κατά μέσο όρο στην περίοδο 1951 – 1975. Η βιομηχανική παραγωγή αυξανόταν στην ΕΣΣΔ κατά 9,6%, ενώ στις ΗΠΑ κατά 3,8%. Η αγροτική παραγωγή στην ΕΣΣΔ αυξανόταν κατά 3,4%, ενώ στις ΗΠΑ κατά 1,7%. Ακόμη και την περίοδο 1981-1985, η μέση ετήσια αύξηση του εθνικού της εισοδήματος ήταν 3,1% ενώ στις ΗΠΑ ήταν 2,5%.

Η εργατική τάξη, ο λαός στις σοσιαλιστικές χώρες δε δοκίμαζε τις γνωστές αγωνίες και τα προβλήματα, που γνώρισαν και γνωρίζουν οι λαοί των καπιταλιστικών χωρών, όπως η ανεργία, η ακρίβεια, η φτώχεια, η ανασφάλεια, η εργοδοτική καταπίεση, υποτίμηση και περιφρόνηση, η κοινωνική εγκληματικότητα. Ολα τα μεγάλα προβλήματα, που αντιμετωπίζουν σήμερα η εργατική τάξη και τ’ άλλα λαϊκά στρώματα σε σχέση με τους όρους της ζωής τους στον καπιταλισμό, ιδιαίτερα μετά τις ανατροπές, με την άκρατη επιθετικότητα του κεφαλαίου, ήταν άγνωστα στο σοσιαλισμό. Οι κοινωνικές κατακτήσεις των λαών στο σοσιαλισμό, άγνωστες στις νεότερες γενιές, αποτελούν και την καλύτερη απόδειξη για την αναγκαιότητα της πάλης για την εγκαθίδρυσή του.

Ας δούμε λοιπόν αυτές τις κατακτήσεις στην ΕΣΣΔ

Εργάσιμος χρόνος

Οι «Αρχές της νομοθεσίας της ΕΣΣΔ και των Ενωσιακών Δημοκρατιών για την εργασία» κατοχύρωναν τη διάρκεια του εβδομαδιαίου εργάσιμου χρόνου των εργατοϋπαλλήλων στις επιχειρήσεις, τα ιδρύματα και οργανώσεις που δεν μπορούσε να ξεπερνά τις 41 ώρες. Για τους εργατοϋπάλληλους ηλικίας 16-18 χρόνων είχε καθιερωθεί μειωμένη εργάσιμη εβδομάδα 36 ωρών, για τους εργατοϋπάλληλους 15-16 χρόνων εργάσιμη εβδομάδα 24 ωρών και για όσους δούλευαν σε ανθυγιεινές εργασίες εργάσιμη βδομάδα μέχρι 36 ώρες. Μειωμένη διάρκεια του εργάσιμου χρόνου είχε καθιερωθεί επίσης για τους δασκάλους, τους γιατρούς και μερικές άλλες ειδικότητες. Ο ημερήσιος εργάσιμος χρόνος ήταν σταθερός και από το 1957 και μετά ίσχυε το 7ωρο-5ήμερο. Για τη νυχτερινή εργασία (από τις 10 το βράδυ ως τις 6 το πρωί) η διάρκεια της δουλειάς ήταν μειωμένη κατά μια ώρα.

Σε όλους τους εργαζόμενους εξασφαλίζονταν μέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και ετήσιες άδειες με αποδοχές. Επίσης για την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου, η λαϊκή εξουσία είχε δημιουργήσει και τις ανάλογες προϋποθέσεις, όπως αναπαυτήρια, δίκτυο πολιτιστικών, ενημερωτικών και υγειονομικών ιδρυμάτων.

Καθολική κοινωνική ασφάλιση

«Ασφάλισις γήρατος διά πρώτην φοράν» «Η μορφή αύτη… θα συντελέση εις την ανανέωσιν του εργαζόμενου πληθυσμού και την ελάττωσιν της αεργίας», έγραψε το 1930 ο γιατρός Ιω. Αντωνιάδης μετά από επίσκεψή του στην ΕΣΣΔ σε βιβλίο που εξέδωσε με τίτλο: «Αι κοινωνικαί ασφαλίσεις εις την ΕΣΣΔ». Στο ίδιο βιβλίο αναφέρει χαρακτηριστικά: «Δεν τολμώμεν να φαντασθώμεν ότι θα δεχθή αστικόν τι κράτος, οσονδήποτε φιλεργατικήν πολιτικήν και αν έχη, να διαθέση το δέκατον του προϋπολογισμού του υπέρ των Κοινωνικών Ασφαλίσεων και να κινητοποιήση εννεακοσίας χιλιάδας υγειονομικούς εργάτας (ιατρούς – φαρμακοποιούς – οδοντιάτρους – μαίας – νοσοκόμους κτλ.) ίνα περιθάλψη 150 εκατ. ψυχών εις τα τελειότερα υγειονομικά ιδρύματα – άλλοτε τα περισσότερα ανάκτορα των ολίγων – όπως η Σοβιετικής Ένωσις.

Σήμερον η Σοβιετική Ένωσις επί του συνόλου προϋπολογισμού της του 1929 – ’30 εξ 11,4 δισεκατομμύρια ρουβλίων, διέθεσεν υπέρ των κοινωνικών ασφαλίσεων 1,1 δισεκατομμύρια ρούβλια, χωρίς το παράπαν να ενοχλήση τους εργαζομένους, εξ αυτών δε των ασφαλίστρων προσέφερε και όλην την υγειονομικήν περίθαλψιν εις τους μη ησφαλισμένους.

Επί 11,4 δισεκατ. εκτός των 1,100 εκατ. διετέθησαν και 2,400 εκατ. διά κοινωνικούς και πνευματικούς σκοπούς.

Αν εφαρμόσουν τα ίδια μέτρα υπέρ των λαών των και τα αστικά κράτη, χωρίς να επιβαρύνουν ουδ’ επ’ ελάχιστον τους εργαζομένους και αναμειχθούν πως εις τα καθ’ αυτούς, αφήσουν δε πλήρην εις αυτούς την μετά περισκέψεως και αγάπης διαχείρισιν της ασφαλίσεώς των, δε θα είναι πλέον ή Σοβιετικά και πάσα διάκρισις μεταξύ των και αγών θα εκλείψει. Αλλά δύνανται ποτέ να τα εφαρμόσουν;». Πράγματι όχι μόνο δεν τα εφάρμοσαν ποτέ αλλά μεταρρυθμίζουν τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης προς το χειρότερο.

Προεπαναστατικά η κοινωνική ασφάλιση στη Ρωσία κάλυπτε μόνο 2 από τα 11 εκατ. των εργατών. Οι ασφαλιστικές εισφορές καλύπτονταν από τους ίδιους τους εργάτες κατά τα 3/5.

Στο σοσιαλισμό, η κοινωνική ασφάλιση κάλυπτε όλους χωρίς εξαίρεση τους σοβιετικούς ανθρώπους και τα μέλη των οικογενειών τους. Κανένας δεν πλήρωνε από το μισθό του για την ασφάλιση και τη σύνταξη. Οι εισφορές προέρχονταν από τα κονδύλια των επιχειρήσεων, ιδρυμάτων και κολχόζ, η δε κοινωνική ασφάλιση χρηματοδοτούνταν βασικά από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Το δικαίωμα συνταξιοδότησης είχε καθοριστεί ως εξής: για γηρατειά, για αναπηρία, και σε περίπτωση απώλειας του προστάτη της οικογένειας. Το όριο ηλικίας για συνταξιοδότηση λόγω γηρατειών ήταν ένα από τα χαμηλότερα στον κόσμο. Για τους άνδρες τα 60 χρόνια, για τις γυναίκες τα 55 χρόνια. Οι εργάτες και υπάλληλοι που απασχολούνταν σε υπόγειες εργασίες, στα χυτήρια ή σε παρόμοιες μ’ αυτά εργασίες, καθώς και σ’ άλλες δουλειές με βαριές συνθήκες, έπαιρναν σύνταξη όταν συμπλήρωναν τα 50 χρόνια ηλικίας οι άνδρες και τα 45 οι γυναίκες. Συμπληρωματικά ευεργετήματα τόσο ως προς την ηλικία όσο και ως προς τα χρόνια υπηρεσίας παρέχονταν κατά τη συνταξιοδότηση των γυναικών που γέννησαν από 5 παιδιά και πάνω και τα μεγάλωσαν ως τα 8 τους χρόνια.

Λαϊκή υγεία δωρεάν για όλους

Το σοβιετικό σύστημα υγείας, καθολικό και δωρεάν, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του σοσιαλισμού. Συγκρίνοντάς το δε με την κατάσταση που επικρατούσε στον τομέα προστασίας της υγείας στην προεπαναστατική Ρωσία, κατανοούμε την τεράστια προσφορά του σοσιαλισμού στον εργαζόμενο άνθρωπο, η ζωή του οποίου στον καπιταλισμό είναι κυριολεκτικά απροστάτευτη. Πρωταρχικό ζήτημα ήταν η πρόληψη και η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας.

Πριν την επανάσταση, στη Ρωσία υπήρχαν μόνο 20 χιλ. γιατροί. Στη Σοβιετική Ένωση, το 1987 υπήρχαν πάνω από 1,1 εκατομμύρια ή το ένα τέταρτο όλων των γιατρών του κόσμου. Η μέση διάρκεια ζωής στη τσαρική Ρωσία ήταν 32 χρόνια. Μετά την επανάσταση, στα μέσα της δεκαετίας του ’20 ανέβηκε μέχρι τα 44 χρόνια, και το 1987 έφτασε τα 69 χρόνια, δηλαδή στο επίπεδο των άλλων αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών. Ασφαλώς, και σ’ αυτές τις χώρες μεγάλωσε η διάρκεια ζωής στο ίδιο χρονικό διάστημα, ήταν όμως διαφορετικός ο «δρόμος» που διανύθηκε από αυτές: οι θάνατοι στην τσαρική Ρωσία ήταν διπλάσιοι από το τότε επίπεδο της Αγγλίας και των ΗΠΑ. Και αν από το 1913 που προηγήθηκε της έναρξης του Α’ παγκόσμιου πολέμου, το επίπεδο των θανάτων στις ΗΠΑ μειώθηκε 1,5 φορά και στην Αγγλία 1,2 φορά, στην ΕΣΣΔ μειώθηκε 3 φορές. Αναφορικά με τους θανάτους στο χώρο των παιδιών, μειώθηκαν στην ΕΣΣΔ 10 φορές.

Ιδιαίτερα δύσκολη ήταν αρχικά η λύση του προβλήματος της υγείας στις πρώην περιφέρειες της τσαρικής Ρωσίας, όπου προεπαναστατικά δεν υπήρχε ουσιαστικά ιατρική περίθαλψη. Για παράδειγμα, ότι στο έδαφος του Τατζικιστάν με ένα εκατομμύριο περίπου πληθυσμό, υπήρχαν 13 γιατροί (το 1987, 11,1 χιλιάδες) και στη Κιργιζία 15 (το 1987, 12,3 χιλιάδες). Από το 1965 ως το 1985, τα έξοδα του κράτους για την προστασία της υγείας και τη φυσική αγωγή είχαν αυξηθεί στην ΕΣΣΔ 2,5 φορές κατά άτομο. Στα σοβιετικά νοσοκομεία τα φάρμακα δίνονταν δωρεάν, όπως και στα παιδιά.

Η εξασφάλιση επίσης συνθηκών υγιεινής και ασφάλειας στους χώρους δουλειάς ήταν σε προτεραιότητα της κοινωνικής πολιτικής.

Στην προεπαναστατική Ρωσία δεν υπήρχε κρατική προστασία της υγείας. Η περίθαλψη γινόταν από ιδιωτικούς γιατρούς, οι οποίοι ήταν συγκεντρωμένοι στις μεγάλες πόλεις. Κατείχε δε την πρώτη θέση στην εξάπλωση μεταδοτικών ασθενειών. Η πανούκλα, η χολέρα, η ευλογιά και άλλες επιδημίες αποδεκάτιζαν τον πληθυσμό και προκαλούσαν τεράστιες καταστροφές στην οικονομία. Το 1912, περίπου 13 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν προσβληθεί από επιδημικές ασθένειες. Μόλις 23 μεγάλες πόλεις σε όλη την αχανή έκταση της τσαρικής Ρωσίας είχαν αποχετευτικό σύστημα, ενώ η πλειοψηφία του πληθυσμού έπινε ακατάλληλο νερό.

Πάνω από το ένα τρίτο των πόλεων δεν είχαν νοσοκομείο. Αλλά και από αυτά που υπήρχαν, μόνο το 21 % είχαν πάνω από 20 κρεβάτια.

Το 2ο πρόγραμμα του ΡΚΚ (μπολσεβίκοι), που ψηφίστηκε στο 8ο Συνέδριο το 1919, θέτει ως πρωταρχικά καθήκοντα την εξυγίανση των κατοικημένων χώρων, την προστασία του εδάφους, του νερού και του αέρα, την υγειονομική προστασία των εστιατορίων, τη δημιουργία υγειονομικής νομοθεσίας κτλ.

Κατά τη διάρκεια του πρώτου πεντάχρονου πλάνου (’29 – ’32) οι δαπάνες για την υγειονομική περίθαλψη αυξήθηκαν κατά 4 φορές σε σχέση με το 1913. Το 1940 ο αριθμός των γιατρών αυξήθηκε κατά 6 φορές, των μεσαίων υγειονομικών στελεχών πάνω από 10 φορές και των κρεβατιών στα νοσοκομεία κατά 3,8 φορές.

Παρά το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου στο υγειονομικό σύστημα της ΕΣΣΔ προκλήθηκαν ζημιές ύψους 6,6 δισεκατομμυρίων ρουβλιών και καταστράφηκαν 40.000 νοσοκομεία και άλλα υγειονομικά κέντρα, μόλις το 1947, οι βασικοί δείκτες υγειονομικής περίθαλψης έφτασαν τα προπολεμικά όρια.

Ιδιαίτερη φροντίδα για τη μητέρα και το παιδί

Η σοσιαλιστική εξουσία έθεσε τις βάσεις για την κατάργηση της καταπίεσης της γυναίκας, ξεπερνώντας τις τεράστιες δυσκολίες που αντικειμενικά υπήρχαν. Της εξασφάλισε ίσα δικαιώματα στον οικονομικό, πολιτικό και πολιτιστικό τομέα, χωρίς να σημαίνει ότι έγινε δυνατό στο διάστημα αυτό να εξαλειφθεί κάθε μορφή ανισότιμων σχέσεων με το άλλο φύλο, που είχαν παγιωθεί σε μια μακρόχρονη πορεία.

Το Σοβιετικό κράτος πάντοτε θεωρούσε σαν ένα από τα βασικά του καθήκοντα την προστασία της μητέρας και του παιδιού και την εξασφάλιση στη γυναίκα εκείνων των συνθηκών που θα τις επιτρέπουν να συνδυάζει την παραγωγική και κοινωνική δραστηριότητα, με τη μητρότητα και την ανατροφή των παιδιών της. Ειδική νομοθεσία προέβλεπε την εξασφάλιση της εργασίας των γυναικών, ιδιαίτερα στην περίοδο της εγκυμοσύνης. Σύμφωνα με τη Σοβιετική εργατική νομοθεσία οι έγκυες απαλλάσσονταν από τις υπερωρίες και τη νυχτερινή εργασία και όταν συνέτρεχε λόγος μετατίθονταν σε πιο ελαφριές δουλειές. Στη γυναίκα χορηγούνταν, πληρωμένη άδεια εγκυμοσύνης και τοκετού. Σε περίπτωση που κάποια γεννούσε δύο ή και περισσότερα παιδιά, ή σε περίπτωση επιπλοκών στον τοκετό, η άδεια μετά τον τοκετό αυξανόταν. Στην προεπαναστατική Ρωσία υπήρχαν 7.500 κλίνες για τις έγκυες και τις λεχώνες, ενώ το 1913, μόνο το 5% των παιδιών γεννιόταν σε νοσοκομείο. Η βοήθεια στις επίτοκους παρεχόταν κυρίως από τις πρακτικές μαμές. Επίσης μόνο το 20% των εργαζόμενων γυναικών μπορούσαν να υπολογίζουν, σε κάποιο επίδομα εγκυμοσύνης. Στα χρόνια της Σοβιετικής εξουσίας οργανώθηκε δίκτυο ιατρείων για την παρακολούθηση των γυναικών στα μαιευτήρια και τα γυναικολογικά τμήματα των νοσοκομείων. Παρόμοιο δίκτυο λειτουργούσε στα χωριά και στα κολχόζ. Το πρόβλημα της εξασφάλισης νοσοκομειακής περίθαλψης κατά τον τοκετό για όλες τις γυναίκες είχε λυθεί ολοκληρωτικά.

Ο κρατικός προϋπολογισμός προέβλεπε κονδύλια, που το ύψος τους συνεχώς αυξανόταν, για τη φροντίδα των παιδιών στα βρεφοκομεία, τους παιδικούς σταθμούς, τις κατασκηνώσεις και σε άλλα ιδρύματα εξωσχολικής απασχόλησης.

Στην προεπαναστατική Ρωσία η έννοια «παιδικά προσχολικά ιδρύματα», ήταν σχεδόν άγνωστη. Το 1914 σε ολόκληρη την τσαρική Ρωσία υπήρχαν μόνο 150 παιδικοί σταθμοί. Το 1987 πάνω από 16 εκατομμύρια σοβιετικά παιδιά πήγαιναν σε 140 χιλιάδες παιδικούς σταθμούς. Το κράτος κάλυπτε τα 4/5 των εξόδων συντήρησής τους: το ποσόν που πλήρωναν οι γονείς, δεν κάλυπτε ούτε καν το κόστος διατροφής των παιδιών, ενώ για ορισμένες οικογένειες όπως οι πολύτεκνες ή με χαμηλά εισοδήματα οι παιδικοί σταθμοί ήταν δωρεάν. Ακόμη τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 3 χρόνων δικαιούνταν δωρεάν φάρμακα.

Στην προεπαναστατική Ρωσία υπήρχαν 9 γυναικεία και παιδικά ιατρεία. Από τα 100 νεογέννητα παιδιά τα 27 πέθαιναν πριν κλείσουν ένα χρόνο ζωής, ενώ τα μισά δεν έφθαναν ούτε τα 5 τους χρόνια. Το 1987 στην ΕΣΣΔ λειτουργούσε το κρατικό σύστημα προστασίας της μητέρας και του παιδιού, στο οποίο εντάσσονταν, ανάμεσα στ’ άλλα, πάνω από 28 χιλιάδες γυναικεία ιατρεία και παιδικές πολυκλινικές.

Η οργάνωση της φροντίδας για τις έγκυες, η στενή παρακολούθησή τους με εξετάσεις και ιατρικές συμβουλές και η εξασφάλιση ειδικής ιατρικής βοήθειας κατά και μετά τον τοκετό, είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά η θνησιμότητα των μητέρων και των βρεφών.

Το Σοβιετικό Κράτος έδειχνε ιδιαίτερη φροντίδα για την υγεία και την ανατροφή των παιδιών. Την προστασία της υγείας των παιδιών αναλάμβαναν τα ιδρύματα για τη θεραπεία και την πρόληψη παιδικών ασθενειών, τα νοσοκομεία παίδων, πολυκλινικές, παιδικά τμήματα των γενικών νοσοκομείων, σανατόρια, βρεφικοί και παιδικοί σταθμοί, τμήματα σχολικής υγιεινής, υγειονομικοί σταθμοί κ.ά. Ο αριθμός των παιδιών σε μόνιμα παιδικά ιδρύματα αυξήθηκε από 5.400 προεπαναστατικά, σε 11.523.000 το 1975, δηλαδή πάνω από 2.000 φορές. Βασικό ρόλο στην ιατρική περίθαλψη των παιδιών έπαιζαν οι παιδικές πολυκλινικές και τα εξωτερικά ιατρεία. Για πρώτη φορά στον κόσμο καθιερώθηκε η γενική ιατρική παρακολούθηση των παιδιών από παιδίατρους και μόνιμες νοσοκόμες.

Δημόσια δωρεάν Παιδεία 

«Τόσο άγρια χώρα, όπου να λεηλατούνται η εκπαίδευση, η μόρφωση και οι γνώσεις από τις λαϊκές μάζες, δεν έμεινε πια καμία στην Ευρώπη, εκτός από τη Ρωσία». Έτσι περιγράφει ο Λένιν το 1913 την κατάσταση της παιδείας στην προεπαναστατική Ρωσία. Περιγραφή που θα ταίριαζε δυστυχώς και σήμερα και για τη σημερινή Ρωσία, όπως και για όλη την Ευρώπη πλέον, μετά την ανατροπή του σοσιαλισμού στις ανατολικές χώρες.

Ο μαζικός αναλφαβητισμός ήταν η «κληρονομιά» που άφησε η τσαρική Ρωσία στη Σοβιετική Ένωση. Τρεις στους τέσσερις δεν ήξεραν γραφή και ανάγνωση. Πολλές εθνότητες δεν είχαν δική τους γραφή, ενώ περίπου τα 4/5 των παιδιών και των εφήβων δεν μπορούσαν να φοιτήσουν ούτε στα δημοτικά σχολεία. Όλες οι βαθμίδες της εκπαίδευσης και ειδικά οι ανώτερες και οι ανώτατες ήταν σχεδόν αποκλειστικό προνόμιο των πλουσίων. Χαρακτηριστικά είναι τα ποσοστά των εγγράμματων στους Κιργίζιους (0,6%), στους Τουρκμένιους (0,7%), στους Ουζμπέκους (1,6%) και στους Καζάχους (2%).

Οι μπολσεβίκοι ήταν ήδη πρωτοπόροι στο μέτωπο για λαϊκή και δημοκρατική εκπαίδευση, πριν την επανάσταση. Στο 1ο πρόγραμμα του ΣΔΕΚΡ το 1903 περιλαμβάνονται θέσεις όπως γενική, δωρεάν, υποχρεωτική παιδεία και για τα δύο φύλα ως 16 ετών, κατάργηση των ταξικών σχολείων και των περιορισμών στην εκπαίδευση για λόγους εθνικότητας, διαχωρισμός του σχολείου από την εκκλησία και διδασκαλία στη μητρική γλώσσα.

Στο 8ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος το 1919 τέθηκε η πολιτική βάση της πανεξόρμησης για τη λαϊκή παιδεία. Στα τέλη του 1917 με αρχές του 1918 αυξήθηκε απότομα ο μηνιαίος μισθός των δασκάλων. Η σημασία που έδιναν οι κομμουνιστές και ιδιαίτερα ο Λένιν για την παιδεία του λαού αναδεικνύεται και από την επιστολή του Λένιν προς τον Στάλιν για τη μείωση του εξοπλιστικού προγράμματος του στόλου, προκειμένου να ενισχυθεί ο προϋπολογισμός του υπουργείου Παιδείας. Όλα αυτά, ενώ μαινόταν η ιμπεριαλιστική επίθεση κατά του νεοσύστατου σοβιετικού κράτους.

Το διάταγμα του 1920 «Για την εξάλειψη της αγραμματοσύνης του πληθυσμού της ΣΟΣΔΡ» δίνει το σύνθημα. Ανοίγουν παντού σχολεία για ενήλικες και κέντρα εξάλειψης της αγραμματοσύνης. Εκδίδονται σε μεγάλα τιράζ και στις μητρικές γλώσσες αλφαβητάρια και εκπαιδευτικά βιβλία. Στον αγώνα με την αγραμματοσύνη συμμετείχαν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, δάσκαλοι, φοιτητές, υπάλληλοι, μορφωμένοι εργάτες και αγρότες. Εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες κάθονταν στα θρανία τα βράδια μετά τη δουλειά. Ήδη το 1928 είχαν μάθει γράμματα 7 εκατομμύρια περίπου ενήλικες. Από το 1920 έως το 1940 έμαθαν γράμματα 60 εκατομμύρια ενήλικες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 1939 οι εγγράμματοι ηλικίας 9-49 ετών αποτελούσαν το 87,4%. Το 1959 η αγραμματοσύνη είχε νικηθεί ολοκληρωτικά.

Όλα τα σχολεία γενικής μόρφωσης άνοιξαν για όλο το λαό και απαγορεύτηκαν τα ιδιωτικά. Καθιερώθηκε η δωρεάν παιδεία και η κοινή φοίτηση των δύο φύλων στα σχολεία, χωρίστηκε το σχολείο από την εκκλησία και η εκκλησία με τη σειρά της από το κράτος, απαγορεύτηκαν οι θρησκευτικές τελετές και η διδασκαλία οποιουδήποτε θρησκευτικού δόγματος στα σχολεία και καταργήθηκαν οι σωματικές τιμωρίες.

Επίσης, κατακτήθηκε το δικαίωμα των εθνικοτήτων να σπουδάζουν στη μητρική τους γλώσσα, τέθηκαν οι βάσεις για τη δημιουργία του σοβιετικού συστήματος κοινωνικής προσχολικής διαπαιδαγώγησης, εκπονήθηκαν και εφαρμόστηκαν νέες αρχές εισαγωγής στα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα που πλέον άνοιξαν τις πόρτες τους στην εργατική τάξη και στους αγρότες. Μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία δίνουν μια «γεύση» για το τι συνέβη. Στο σχολικό έτος ’40 – ’41 ο αριθμός των μαθητών στην Τουρκμενία αυξήθηκε κατά 37 φορές σε σχέση με το σχολικό έτος 1914 – ’15, στην Κιργιζία κατά 47 φορές, στο Ουζμπεκιστάν κατά 75 φορές και στο Τατζικιστάν κατά 854 φορές! Το ’40 – ’41 φοιτούσαν συνολικά 35,6 εκατομμύρια μαθητές αντί των 9,7 εκατομμυρίων το 1915.

Το 1939 καθιερώθηκε η 7τάξια υποχρεωτική εκπαίδευση, το 1958 η 8τάξια, κι από το 1977 στην 10τάξια υποχρεωτική, γενική και μέση εκπαίδευση.

Η εκπαίδευση ήταν δωρεάν για όλους, σ’ όλες τις βαθμίδες αφού ο χαρακτήρας του εκπαιδευτικού συστήματος ήταν αποκλειστικά κρατικός.

Το 1990 στη Σοβιετική Ρωσία υπήρχαν 67,6 χιλιάδες δημόσια σχολεία της ενιαίας εκπαίδευσης, στα οποία πήγαιναν 20.328.000 εκατομμύρια παιδιά. Σήμερα ήδη έχουν αρχίσει να κλείνουν κυρίως τα επαρχιακά σχολεία. Ηδη υπολογίζεται πως στη χώρα το 2002 απέμειναν 65 χιλιάδες δημόσια σχολεία. Ταυτόχρονα έκαναν την εμφάνισή τους τα ιδιωτικά σχολεία.

Το 1990 στη Σοβιετική Ρωσία υπήρχαν 514 ΑΕΙ, στα οποία φοιτούσαν 2.824.500 φοιτητές. Το 1998, στην καπιταλιστική Ρωσία υπάρχουν 914 ΑΕΙ, αλλά απ’ αυτά τα 580 είναι δημόσια και τα 334 ιδιωτικά. Σ’ αυτά φοιτούν 3.597.900 φοιτητές. Δηλαδή ήδη το 36,5% των ΑΕΙ της Ρωσίας με βάση τα στοιχεία του 1998 που έχουμε είναι ιδιωτικά! Βέβαια πλέον και σε πολλά κρατικά πανεπιστήμια της Ρωσίας ζητούνται δίδακτρα από τους φοιτητές, μιας κι έχει σε μεγάλο βαθμό περιορισθεί η κρατική επιχορήγησή τους. Έτσι λοιπόν η αύξηση των φοιτητών οφείλεται και στην ανάγκη των κρατικών ΑΕΙ να βρουν οικονομικούς πόρους για την συνέχιση της λειτουργίας τους! Γι’ αυτό και αποδέχονται ένα κομμάτι των φοιτητών να γίνεται δεκτό μετά από εξετάσεις, κι ένα άλλο κομμάτι (κάθε ΑΕΙ, το ποσοστό αυτό το καθορίζει μόνο του), να γίνεται δεκτό χωρίς εξετάσεις, πληρώνοντας τα καθορισμένα δίδακτρα! Ήδη το 2000 αυτό το ποσοστό των φοιτητών που εισήχθησαν στα κρατικά πανεπιστήμια πληρώνοντας δίδακτρα έφτασε το 40% (!!!) του συνόλου των φοιτητών εκείνης της χρονιάς. Σταδιακά καταργούνται, ή ήδη έχουν καταργηθεί σε πολλά ΑΕΙ οι κοινωνικές παροχές προς τους φοιτητές: δωρεάν φοιτητική στέγη, χρηματικές υποτροφίες για την συντριπτική πλειοψηφία των φοιτητών, δωρεάν ή χαμηλές τιμές στις τηλεφωνικές γραμμές των εστιών κ.ά.

Ο προϋπολογισμός της Ρωσικής Ομοσπονδίας προέβλεπε για το 2000 ένα ποσοστό 3,58% του ΑΕΠ για τις ανάγκες της Παιδείας, όταν στα 1983 οι δαπάνες για την Παιδεία στην ΕΣΣΔ ήταν το 12,6% των συνολικών εξόδων του προϋπολογισμού της χώρας.

Άλματα στην επιστήμη και την τεχνολογία 

Το επιστημονικό και τεχνικό επίπεδο της οικονομίας της προεπαναστατικής Ρωσίας ήταν πολύ χαμηλό. Το 1913 ο αριθμός όλων των επιστημόνων (μαζί και οι καθηγητές των ΑΕΙ) ήταν μόνο 11,6 χιλιάδες άτομα. Ο μέσος ετήσιος αριθμός των διατριβών που υποστηρίζονταν για τον τίτλο του δόκτορα στη Ρωσία μόλις που ξεπερνούσε τις 80 (στις ΗΠΑ γύρω στις 2,5 χιλιάδες).

Το 1987, στην ΕΣΣΔ υπήρχαν πάνω από 1,5 εκατ. επιστήμονες, ή το ένα τέταρτο του παγκόσμιου συνόλου τους. Σε μια σειρά σημαντικούς τομείς της επιστήμης και της τεχνολογίας η ΕΣΣΔ ήταν πρωτοπόρα όπως: η πυραυλική και πυρηνική τεχνική, οι τροχιακοί διαστημικοί σταθμοί, η κατευθυνόμενη θερμοπυρηνική σύνθεση, ο απευθείας μετασχηματισμός της ενέργειας (μαγνητο-υδροδυναμικές γεννήτριες), κρυογενής τεχνική, καταλύτες τεχνολογικών διαδικασιών, κατασκευή υπερισχυρών γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος και σωληναγωγών, κατασκευή μεγάλων υδροηλεκτρικών σταθμών, φραγμάτων και άλλων αρδευτικών εγκαταστάσεων, τεχνολογία της συγκόλλησης όλων των ειδών, γεώτρηση σε μεγάλα βάθη, βασικές τεχνολογίες της μαύρης και έγχρωμης μεταλλουργίας. Στον τομέα των θεμελιωδών επιστημών το ίδιο αφορά και τα μαθηματικά, την πυρηνική φυσική, τη φυσική του πλάσματος, πολλά κεφάλαια της χημείας, βιοχημείας, βιολογίας, υλικογνωσίας, υδροαεροδυναμικής, γεωλογίας, ωκεανογραφίας και αστρονομίας.

Στην ΕΣΣΔ αναλογούσαν τα 20-25% των νέων τεχνικών λύσεων και επεξεργασιών (εφευρέσεις) που καταχωρούνταν κάθε χρόνο σε ολόκληρο τον κόσμο. Εξήγαγε επίσης περισσότερες νέες τεχνολογίες και τεχνικές γνώσεις, από ό,τι εισήγαγε. Για παράδειγμα, το πεντάχρονο (1981-1985), η Σοβιετική Ενωση πούλησε στις ΗΠΑ τριπλάσιες πατέντες δικής της τεχνολογίας, από ό,τι αγόρασε από αυτές. Πέρα από αυτά, στην ΕΣΣΔ καταχωρήθηκαν 1.600 αμερικανικές πατέντες για νέα είδη και εφευρέσεις, ενώ στις ΗΠΑ καταχωρήθηκαν πάνω από 5.500 σοβιετικές πατέντες.

Αναγκαίος και επίκαιρος ο σοσιαλισμός

 Οι κατακτήσεις και η προσφορά του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε στους λαούς, με τα λάθη και τις ατέλειές του, δεν μπορούν να σβήσουν από την πραγματικότητα και τις κοινωνικοοικονομικές εξελίξεις του 20ού αιώνα, όσο και αν οι κεφαλαιοκράτες, τα επιτελεία τους και οι «αριστεροί απολογητές τους», προσπαθούν να τις τοποθετήσουν στη λήθη της ιστορίας.

Ιδιαίτερα δε, στις σύγχρονες συνθήκες, όπου κατεδαφίζουν όλα αυτά τα δικαιώματα της εργατικής τάξης στα καπιταλιστικά κράτη, σαν μια ριπή του όπλου της αστικής πολιτικής για την αντιμετώπιση της κρίσης, όταν ο πόλεμος που φωλιάζει στα σωθικά του συστήματος ξυπνά τα πιο άγρια και βάρβαρα ιμπεριαλιστικά ένστικτα για την επιβίωσή του απ’ αυτή την αγιάτρευτη αρρώστια του. Και σαν μελλοθάνατος ο καπιταλισμός πασχίζει να καταστρέψει τους νεκροθάφτες του, αλλά δεν μπορεί να υπάρχει και χωρίς αυτούς. Ετσι καυχιέται πως «έθαψε το σοσιαλισμό». Μα τον φοβάται.

Γιατί δε μπορεί να ξεφύγει από το σαράκι των αντιθέσεων και τους ανταγωνισμών του όσο και αν τους ξεπερνά προσωρινά στις πλάτες των λαών με τους πολέμους και την άκρατη επιθετικότητα στα εργασιακά και τα λαϊκά δικαιώματα. Και δεν τον σώνουν ούτε οι μηχανισμοί καταστολής ούτε η δύναμη του κράτους μπροστά στην αστείρευτη λαϊκή δύναμη σαν ξεπηδήσει συνειδητά από την πλειοψηφία των λαϊκών μαζών.

Γιατί η αγωνία από την ανασφάλεια του εργάτη για το αν θα ‘χει δουλειά, γιατί δε φτάνει το μεροκάματο να ζει στοιχειωδώς ανθρώπινα, γιατί δεν είναι εξασφαλισμένη η υγεία του και το μέλλον των παιδιών του, γιατί η εκπαίδευση και η πρόνοια πληρώνονται ακριβά, ως είδος πολυτελείας, γιατί τα ναρκωτικά και η εγκληματικότητα είναι παράσιτα που τρέφουν και τρέφονται από τον καπιταλισμό, είναι αχώριστα από την καθημερινή ζωή, όπως και ο εφιάλτης των πολέμων.

Η εργατική τάξη και τ’ άλλα λαϊκά στρώματα λοιπόν, πρέπει να διδάσκονται από την ιστορική πείρα, πρέπει καθημερινά, αναλογιζόμενα τις κατακτήσεις των οικοδόμων του σοσιαλισμού, ζώντας τη σημερινή πραγματικότητα, να προετοιμάζονται – ταξικά, πολιτικά – για την… έφοδο στο δικό τους ουρανό, για να δώσουν το τελειωτικό χτύπημα στην εξουσία που δε θέλουν να τους εξουσιάζει, με την κατάκτηση της δικής τους εξουσίας. Και ακριβώς γι’ αυτό η υπεράσπιση του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε, είναι πρώτιστο καθήκον οργανικά συνυφασμένο με την ταξική πάλη, την προοπτική του λαϊκού κοινωνικοπολιτικού μετώπου, όπως και η προσφορά του σοσιαλισμού στους λαούς μπορεί να γίνεται υλική δύναμη της πάλης τους για το δικό τους μέλλον. Ο σοσιαλισμός είναι αναγκαίος, επίκαιρος και ρεαλιστικό να καταχτηθεί. Σ’ αυτό το δρόμο βαδίζουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: